Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία που φωτίζονται λάθος. Η δίκη του Σωκράτη, για παράδειγμα, παρουσιάζεται πάντα σαν ένα «κλειστό» γεγονός: ένας σοφός, μια ανήσυχη πόλη, μια θανατική καταδίκη, ένα κώνειο. Σύμφωνα με τον Ξενοφώντα, η Αθήνα δεν έζησε τη δίκη σαν μια ηρωική στιγμή της δημοκρατίας αλλά σαν ένα σφάλμα. Μάλιστα, όχι απλώς ένα σφάλμα, μια ενοχή που στοίχειωσε ολόκληρη την πόλη. Μετά την εκτέλεση, οι Αθηναίοι μετάνιωσαν τόσο βαθιά, ώστε εξόρισαν τους κατηγόρους του Σωκράτη, γκρέμισαν το σπίτι ενός από αυτούς και θέσπισαν νόμο που απαγόρευε οποιαδήποτε προσβολή στη μνήμη του. Η Αθήνα προσπάθησε να εξαφανίσει όχι τον Σωκράτη, αλλά την ενοχή της.Η δίκη δεν έγινε σε μια λαμπρή, ιδεαλιστική Αθήνα. Έγινε σε μια πόλη που μόλις είχε χάσει τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, που είχε ζήσει την τυραννία των Τριάκοντα, που ήταν διχασμένη, καχύποπτη, κουρασμένη. Ο Σωκράτης βρέθηκε στο κέντρο ενός κλίματος φόβου και ανασφάλειας.Μία ακόμη λεπτομέρεια που δεν τονίζεται: η θανατική καταδίκη αποφασίστηκε με οριακή πλειοψηφία. Μόλις 30 ψήφοι έκριναν το πιο διάσημο φιλοσοφικό τέλος στην ανθρώπινη ιστορία. Δεν υπήρξε μαζική απόρριψη του Σωκράτη υπήρξε ένα κοινωνικό ρήγμα που χώρισε την Αθήνα σχεδόν στη μέση.Το σχολείο μας μαθαίνει ότι «αποκοιμήθηκε» γαλήνια πίνοντας κώνειο. Σύγχρονες ιατρικές μελέτες, όμως, δείχνουν πως το κώνειο προκαλεί παραλυτική ασφυξία, ψύχος στα άκρα, επιβράδυνση της αναπνοής. Ο θάνατος ήταν δύσκολος.
Κι έτσι μένει η πραγματική αλήθεια. Η λεπτομέρεια του Ξενοφώντα είναι το κλειδί που αποκαλύπτει το πιο ανθρώπινο πρόσωπο της δίκης του Σωκράτη: ότι η πόλη που τον καταδίκασε, λίγες ημέρες μετά, σπαράχτηκε από τύψεις. Ότι οι νόμοι μπορούν να κάνουν λάθη, αλλά οι κοινωνίες μπορούν να αναθεωρήσουν. Και ίσως, αν το ξέραμε αυτό νωρίτερα, να βλέπαμε μια άλλη δίκη, εκείνη όπου η πόλη κατάλαβε ότι δεν σκότωσε έναν φιλόσοφο σκότωσε την ίδια της την αυτογνωσία.
Αρχαία Ελλάδα: Τα 7 μεγαλύτερα μυστήρια που παραμένουν στο σκοτάδι