🔥 Το ελληνικό πυρ ήταν ένα βυζαντινό εμπρηστικό όπλο που ήταν αξιοσημείωτο για την καύση ακόμη και στο νερό και ήταν ζωτικής σημασίας στον ναυτικό πόλεμο.
🕰️ Πιθανή αρχαία προέλευση:
Η παλαιότερη βυζαντινή επιβεβαιωμένη χρήση είναι το 514 υπό τον Αναστάσιο Α ́ εναντίον του Βιταλιανού, ενώ ο Καλλίνικος της Συρίας πιστώνεται (Θεοφάνης) γύρω στο 674–678 πιθανότατα ως βελτιωτής και όχι ως αρχικός εφευρέτης.
– Ορισμένες πηγές ισχυρίζονται γνώση από τον Κωνσταντίνο Α’. Οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν παλαιότερους εμπρηστικούς μηχανισμούς.
⚔️ Βασικές νίκες:
Οι αραβικές πολιορκίες του 674–678 και του 717–718 αποκρούστηκαν. Ο στόλος των Ρως καταστράφηκε το 941. Η επίθεση των Ρως αποκρούστηκε το 1043. χρησιμοποιήθηκε το 960 κατά την ανακατάληψη της Κρήτης. 1099 Μάχη της Ρόδου εναντίον της Πίζας.
– Αναπτύχθηκε επίσης ενάντια σε εσωτερικές εξεγέρσεις το 727 και το 822.
🧪 Σύνθεση:
Η σύνθεση είναι μυστική και συζητείται. πυρήνας πιθανότατα νάφθα + θείο + άσβεστος, με παραλλαγές όπως πετρέλαιο, πίσσα, ρητίνη, νέφτι, ασβέστη, πίσσα και πιθανώς νίτρο.
– Η λίστα του Partington: υγρό πετρέλαιο, νέφτι, καύση πίσσας, θείο, ρητίνη, ασβέστης, πίσσα συν ένα «μυστικό μείγμα».
– Θεωρίες: με βάση το νίτρο (Berthelot), ανάφλεξη με νερό που προκαλείται από ασβέστη (Hime), βάση αργού πετρελαίου (Haldon & Byrne) και μεταβλητές συνθέσεις (Mercier, Forbes, Davidson).
🚢 Παράδοση:
Πυροδοτείται από σιφόνια τοποθετημένα σε πλοία (συχνά χάλκινα, μερικές φορές στυλιζαρισμένα ως κεφάλια ζώων), σιφόνια χειρός και εύθραυστα δοχεία. Η εκκένωση παρήγαγε βροντές και καπνό.
– «Σιφόνι» μπορεί να σημαίνει αντλία ή σωλήνας. Κάποιοι προτείνουν τροποποιημένες βαλλίστρες για προβολή.
🛡️ Ναυτικές πλατφόρμες:
Κυρίως ο δρόμος. Μεταγενέστεροι τύποι ήταν τα Χελανδία, οι Πάμφυλοι, τα Ουσιακά, τα Δρομόνια, οι γαλέρες. Τα «ξύλινα κάστρα» μπορούσαν να εκτοξεύσουν ελληνικά πυρά μαζί με πέτρες και κεραμικά αγγεία.
– Αποτελεσματικό μόνο σε κοντινή απόσταση, με ήρεμες θάλασσες και ευνοϊκούς ανέμους για την αποφυγή κινδύνου φίλιων πυρών.
🧭 Χερσαίος πόλεμος:
Χρησιμοποιήθηκε με φειδώ—1004 Βίντιν (πιθανότατα από σκάφος του Δούναβη), 1071 Μαντζικέρτ για την καύση πολιορκητικών μηχανών και αναφέρθηκε 1453 αντιναρκοθέτηση εναντίον Οθωμανών σκαπανέων.
– Οι Βούλγαροι κατέλαβαν 36 χάλκινα σιφόνια στο 812 Mesembria αλλά δεν χρησιμοποίησαν το όπλο.
🔒 Μυστικότητα:
Η συνταγή φέρεται να μετέδιδε από αυτοκράτορα σε αυτοκράτορα με όρκους. Ο Κωνσταντίνος Ζ ́ ισχυρίστηκε θεία αποκάλυψη στον Κωνσταντίνο Α ́ και όρισε κατάρες για την αποκάλυψή της.
🌍 Υιοθέτηση και αντίμετρα:
Από τον 8ο αιώνα, οι Άραβες παρέταξαν εμπρηστικές μονάδες (naffātīn) και ανέπτυξαν πρώιμες πυρίμαχες στολές για την αντιμετώπιση των ελληνικών πυρών.
🎬 Πολιτιστική σημείωση:
Η «πυρκαγιά» στο Game of Thrones εμπνεύστηκε από την ελληνική φωτιά.