“html
Η Σύγχρονη Ελληνική Ιδεολογία Και Ο Φόβος Της “υπερπληθυσμιακής” Επιστροφής
Η συζήτηση γύρω από την “υπερπληθυσμιακή” επιστροφή, ένας όρος που αναδύθηκε και πήρε διαστάσεις μετά το 1922, έχει επανέλθει δυναμικά στην επιφάνεια της σύγχρονης ελληνικής ιδεολογίας. Αυτή η ιδεολογία, που διαμορφώθηκε μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, χαρακτηρίζεται από έναν φόβο και μια δυσκολία στην κατανόηση των γεγονότων που βίωσε ο ελληνισμός της Μικράς Ασίας και της ευρύτερης περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου.
Η επανεμφάνιση αυτού του φόβου, συχνά υπό νέες μορφές, υποδηλώνει την ανάγκη να αναλύσουμε βαθύτερα τις ρίζες και τις εκφάνσεις του, καθώς και τις παράδοξες αντιφάσεις που τον συνοδεύουν.
Η Επανεμφάνιση Της “ιδεολογίας Της Υπερπληθυσμιακής Επιστροφής”
Ο ομιλητής, Βλάσης Αγτζίδης, επισημαίνει ότι η “ιδεολογία της υπερπληθυσμιακής επιστροφής” του 1922, μια ιδεολογία που ουσιαστικά σήμαινε τον φόβο της μαζικής εγκατάστασης προσφύγων στην Ελλάδα, έχει αρχίσει να επανεμφανίζεται. Αυτή η ιδεολογία δεν ήταν απλώς μια αντίδραση στην άφιξη των προσφύγων, αλλά αντανακλούσε βαθύτερες κοινωνικές και πολιτικές δυναμικές.
Η αναβίωσή της σήμερα, εξηγεί, μας αναγκάζει να αντιμετωπίσουμε “πολλά παράξενα πράγματα”.
Παραδοξότητες Και Αντιφάσεις
Μία από τις πιο σοκαριστικές παραδοξότητες που αναδεικνύονται είναι η στάση των “πολιτικών απογόνων” εκείνων που, “κατ’ εντολήν”, παγίδευσαν τους Σμυρνιούς στην φλεγόμενη πόλη και τους “παρέδωσαν για σφαγή” στους στρατούς του Μουσταφά Κεμάλ. Αυτοί οι απόγονοι, ενώ “δάκρυα θλίψης” για την Σμυρνέικη σφαγή, φαίνεται να υιοθετούν στάσεις και ιδεολογίες που διαιωνίζουν τον φόβο και την απόρριψη.
Αυτή η αντίφαση είναι θεμελιώδης για την κατανόηση της σύγχρονης ελληνικής ιδεολογίας.
Παράλληλα, παρατηρείται μια έντονη αμφισβήτηση της επιχειρηματολογίας περί γενοκτονίας, σε μια εποχή που διεθνώς και επιστημονικά, οι διωγμοί των Ελλήνων της Μέσης Ανατολής τεκμηριώνονται πλήρως και εντάσσονται στο “πάνθεον των γενοκτονιών”, μαζί με το Ολοκαύτωμα, την Αρμενική και την Ασσυριακή γενοκτονία.
Αυτή η διεθνής αναγνώριση, η οποία μάλιστα έχει οδηγήσει στην υποβολή προτάσεων σε κοινοβούλια όπως της Αυστραλίας για ενιαία αναγνώριση των γενοκτονιών της περιόδου 1914-1922 από τον τουρκικό εθνικισμό, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την εσωτερική ελληνική συζήτηση.
Η Παρερμηνεία Και Η Σιωπή Της Μικρασιατικής Καταστροφής
Η Μικρασιατική Καταστροφή, και η ευρύτερη γεωπολιτική μεταμόρφωση της δεκαετίας 1912-1922, υπήρξε ένα γεγονός κολοσσιαίων διαστάσεων που άλλαξε ριζικά το τοπίο της Ανατολικής Μεσογείου και των Βαλκανίων. Ωστόσο, ο τρόπος που αυτό το γεγονός ερμηνεύτηκε ή, συχνότερα, σιωπήθηκε στην Ελλάδα, παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα.
Οι νεότεροι ιστορικοί, που εστιάζουν στην περίοδο του Μεσοπολέμου και στην Μικρά Ασία, εκπλήσσονται από τις “μεγάλες σιωπές” που ακολούθησαν μια τέτοια τραγωδία.
Οι Μηχανισμοί Της Σιωπής Και Της Παρερμηνείας
Η τραγωδία αυτή, που αφορά τόσο τους Έλληνες της Ανατολής όσο και τους μουσουλμάνους της Ελλάδας, σιωπήθηκε για πάρα πολύ καιρό. Η ιστορική έρευνα καλείται να απαντήσει σε δύο βασικά ερωτήματα : α) Γιατί σιωπήθηκε και β) Ποιοι ήταν οι μηχανισμοί που διαμόρφωσαν τις κυρίαρχες ιδεολογίες. Ο ομιλητής θέτει ως βάση για την ανάλυσή του κάποιες “ερευνητικές υποθέσεις”, οι οποίες στηρίζονται στην παραδοχή ότι η ιστορία δεν είναι πάντα γραμμική, αλλά συχνά παρουσιάζει αντιφάσεις.
Αυτές οι αντιφάσεις, εξηγεί, εντοπίζονται μέσα στο νέο τουρκικό κράτος, αλλά και στις πολιτικές αντιπαραθέσεις εντός της Ελλάδας. Η περίοδος μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου 1920, με την επικράτηση των βασιλοφρόνων και την ιδιαίτερη σχέση του Δημητρίου Γούναρη με τους Τούρκους της Μακεδονίας μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, δημιουργεί ένα πλέγμα συμμαχιών και πολιτικών που είναι “παράδοξες”.
- Πολιτικές Αντιθέσεις και Προσφυγικό Ζήτημα :
- Η Άνοδος του Αντιπροσφυγικού Αισθήματος :
Η ανάλυση του ομιλητή εμβαθύνει στην εμφάνιση μιας “μικρής αριστεράς” στην Ελλάδα, η οποία όμως διαφέρει από την αριστερά της Σμύρνης ή του Πόντου. Πρόκειται για την “παλιά αριστερά”, που εκπροσωπείται από εμβληματικές μορφές όπως ο Μπεναρόγια και ο Πουλιόπουλος.
Ωστόσο, η αριστερά της Μικράς Ασίας, που υπήρξε ιδιαίτερα δραστήρια και “λαμπρή”, παραμένει “εντελώς αγνοημένη και ξεχασμένη”, κυρίως λόγω της “εξόντωσής” της από το καθεστώς της 37άρας δικτατορίας, μια “θλιβερή ιστορία” που συνδέεται άμεσα με την Μικρά Ασία.
Η διαχείριση της πολιτικής από το “προσκείμενο στην μοναρχία” στρατόπεδο, με επικεφαλής τον Βενιζέλο, ο οποίος ήταν ο εκφραστής του “προσφυγικού αισθήματος” και του “αστικού ρεβιζιονισμού” των Μικρασιατών Ελλήνων, οδήγησε σε “μέγιστα λάθη”. Αυτά τα λάθη, ιδιαίτερα σε σχέση με την διαχείριση των εκλογών και την πολιτική του πολέμου, είναι τεράστια και διαφέρουν από τα λάθη του μοναρχικού παραταξιακού χώρου.
Η κατάρρευση του μετώπου, η διάλυση του ελληνικού στρατού και η παράκαμψη της Σμύρνης, χωρίς καμία ουσιαστική διαταγή προστασίας, δείχνουν την πλήρη αποτυχία της διαχείρισης. Η απόφαση του Δημητρίου Γούναρη να στείλει το τελευταίο τηλεγράφημα στον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών, ζητώντας να μην επιτραπεί η δημιουργία “προσφυγικού προβλήματος” στην Ελλάδα, ουσιαστικά “παρέδωσε τους Μικρασιάτες στην τύχη τους”.
Όλα αυτά τα γεγονότα, η σφαγή στην Ιωνική ακτή, η σιωπή που ακολούθησε, η έκδοση βιβλίων που δεν έφτασαν ποτέ στην κεντρική δημοσιότητα, εκτός από εξαιρέσεις όπως του Ηλία Βενέζη μετά τη δεκαετία του ’80, δείχνουν την πολυπλοκότητα και την τραγικότητα της Μικρασιατικής Καταστροφής.
Η “υπόγεια” τάση της ιστοριογραφίας, η αντιμετώπιση σημαντικών προσωπικοτήτων όπως ο Μουσταφά Κεμάλ, και η εξαφάνιση των ενδιάμεσων ομάδων, όπως οι Έλληνες της Ανατολής, που είχαν αναπτύξει μια κοινωνική δομή απαραίτητη για τον εκσυγχρονισμό της Ελλάδας, οδηγούν σε μια εθνική ιδεολογία που αγνοεί τις ρίζες της και αδυνατεί να κατανοήσει το παρόν.
Η έλλειψη αυτού του εκσυγχρονισμού, που πήγαζε από την πολυμορφία και την πολυκεντρικότητα των Ελλήνων της Ανατολής, οδήγησε σε μια δόνηση των “βασικών γενετικών αντινομιών της εθνικής αστικής τάξης” και στην διαχείριση της κρατικής πολιτικής με τον τρόπο που γνωρίζουμε σήμερα, φτάνοντας μας μέχρι εδώ.
| Παράγοντας | Περιγραφή |
|---|---|
| Πολιτικές Αντιπαραθέσεις | Η αντιπαλότητα μεταξύ Βενιζελικών και Βασιλοφρόνων, και οι παράδοξες συμμαχίες που προέκυψαν. |
| Αντιπροσφυγικό Αίσθημα | Η εμφάνιση και η εκλογική δύναμη πολιτικών που προωθούσαν την απέλαση προσφύγων. |
| Αγνοημένη Αριστερά | Η σιωπή γύρω από την δράση και την συμβολή της Μικρασιατικής αριστεράς. |
| Κρατική Πολιτική | Οι αποφάσεις της κυβέρνησης Γούναρη για την αποστρατιωτικοποίηση και την μη προστασία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας. |
| Εκδοτική Σιωπή | Η δυσκολία δημοσίευσης σημαντικών έργων που αφορούσαν την καταστροφή και τις συνέπειές της. |