“html
Ιστορική Αναδρομή Στον Ελληνισμό Της Ανατολής
Η εμπειρία της Σμύρνης, αυτής της ζωντανής και κοσμοπολίτικης πόλης, παραμένει χαραγμένη στη μνήμη όσων είχαν την τύχη να την ζήσουν. Ο ομιλητής, ένας από τους λίγους ίσως εν ζωή κατοίκους της, μοιράζεται μια βαθιά προσωπική ανάμνηση, περιγράφοντας την παραμονή του για πέντε με έξι χρόνια στην πόλη.
Η αποχώρησή του από τη Σμύρνη δεν ήταν απλώς μια γεωγραφική μετατόπιση, αλλά μια βαθιά συναισθηματική μετατόπιση, μια αίσθηση “ξεριζώματος” που τον συνόδευσε. Η αλληλεπίδραση με τους ανθρώπους, οι χαιρετισμοί, η ατμόσφαιρα της πόλης, όλα αυτά συνθέτουν μια εικόνα μιας ζωής που βίωσε στο έπακρο.
Αυτή η προσωπική μαρτυρία λειτουργεί ως εισαγωγή σε μια ευρύτερη ιστορική ανασκόπηση, τονίζοντας τη σημασία της Σμύρνης και του Ελληνισμού της Ανατολής, μιας κοινότητας με βαθιές ρίζες και πλούσια ιστορία.
Η Σμύρνη Ως Κέντρο Του Ελληνισμού
Η Σμύρνη, ή Ιζμίρ όπως είναι γνωστή σήμερα, δεν ήταν απλώς μια πόλη, αλλά ένα ζωντανό κύτταρο του Ελληνισμού στη Μικρά Ασία. Για αιώνες, αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά, πολιτιστικά και πνευματικά κέντρα του Ελληνισμού, προσελκύοντας Έλληνες από διάφορες περιοχές.
Η παρουσία του ελληνικού στοιχείου στη Σμύρνη δεν ήταν τυχαία, αλλά αποτέλεσμα μιας μακρόχρονης ιστορικής πορείας, που ξεκινά από την αρχαιότητα. Η πόλη άνθισε, αναπτύσσοντας μια μοναδική ταυτότητα, όπου ο ελληνικός πολιτισμός συνυπήρχε αρμονικά με άλλους πολιτισμούς, δημιουργώντας ένα πολυπολιτισμικό και ζωντανό περιβάλλον.
Η Βαθιά Σύνδεση Του Ομιλητή Με Τη Σμύρνη
Η προσωπική σύνδεση του ομιλητή με τη Σμύρνη προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στην αφήγησή του. Η εμπειρία του, όπως την περιγράφει, ξεπερνά την απλή διαμονή. Μιλάει για “βίωμα”, για μια ουσιαστική επαφή με την πόλη και τους ανθρώπους της. Η δήλωση ότι “όταν την άφησα, ένιωσα σαν να ξεριζώνομαι κι εγώ” αποτυπώνει το βάθος της σύνδεσής του.
Αυτή η αίσθηση του “ξεριζώματος” είναι μια κοινή εμπειρία για πολλούς Έλληνες της Ανατολής, που βρέθηκαν αντιμέτωποι με την απώλεια της πατρίδας τους. Η αναφορά στον “χαιρετισμό” και την “επισημότητα” υποδηλώνει την κατανόηση των κοινωνικών δεσμών και των παραδόσεων που επικρατούσαν στη Σμύρνη, προσθέτοντας μια προσωπική πινελιά στην ιστορική αναδρομή.
Σημασία Της Προσωπικής Μαρτυρίας
Η προσωπική μαρτυρία του ομιλητή, ως “ένας από τους λίγους εν ζωή κατοίκους της Σμύρνης”, προσφέρει μια μοναδική και ανεκτίμητη οπτική γωνία. Σε αντίθεση με τις ψυχρές ιστορικές καταγραφές, η προσωπική εμπειρία μεταφέρει το συναισθηματικό βάρος, την ομορφιά και την τραγωδία που συνδέονται με την ιστορία του Ελληνισμού της Ανατολής.
Η αναφορά σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα παραμονής (5-6 χρόνια) και η περιγραφή της αίσθησης της αποχώρησης, καθιστούν την αφήγηση πιο ζωντανή και ανθρώπινη. Αυτή η προσέγγιση είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση της συλλογικής μνήμης και της πολιτιστικής κληρονομιάς του Ελληνισμού της Ανατολής.
Συνοψίζοντας, το πρώτο τμήμα της ομιλίας θέτει τις βάσεις για μια βαθύτερη κατανόηση του Ελληνισμού της Ανατολής, εστιάζοντας στην εμβληματική πόλη της Σμύρνης και στην προσωπική εμπειρία ενός από τους τελευταίους αυτόπτες μάρτυρες της ακμής της. Η αναφορά στην αίσθηση του “ξεριζώματος” προετοιμάζει το έδαφος για την ανάλυση των ιστορικών γεγονότων που οδήγησαν στην απώλεια αυτού του ανεκτίμητου κομματιού της ελληνικής ιστορίας.
Η Συνθήκη Του Κιουτσούκ Καϊναρτζή Ως Ορόσημο
Η ομιλία εισέρχεται σε ένα κρίσιμο ιστορικό σημείο, την ανάλυση της Συνθήκης του Κιουτσούκ Καϊναρτζή, την οποία χαρακτηρίζει ως ένα σημαντικό ορόσημο στην ιστορία του Ελληνισμού της Ανατολής. Ο ομιλητής, αφού απευθύνει θερμό χαιρετισμό σε όλους τους παρευρισκόμενους, συμπεριλαμβανομένου του πρώην εισαγγελέα κ. Σάκα, τον οποίο επαινεί για την προσφορά του στην απονομή δικαιοσύνης, παρουσιάζει τον στόχο της ομιλίας του : μια ιστορική αναδρομή που θα καλύψει τα κύρια γεγονότα από τη σύναψη της εν λόγω συνθήκης μέχρι την ανταλλαγή των πληθυσμών. Αυτή η αναδρομή, όπως αναφέρει, αναμένεται να διαρκέσει περίπου 30 με 40 λεπτά, με την ελπίδα να μην κουράσει το κοινό. Η επιλογή της Συνθήκης του Κιουτσούκ Καϊναρτζή ως αφετηρίας δεν είναι τυχαία, καθώς σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας εποχής στις σχέσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τις ευρωπαϊκές δυνάμεις, με άμεσες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις για τους Έλληνες.
Η Συνθήκη Του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774)
Η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή, που υπογράφηκε το 1774 μεταξύ της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αποτελεί ένα από τα πιο καθοριστικά γεγονότα στην ιστορία της ευρύτερης περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου και των Βαλκανίων. Η συνθήκη αυτή, η οποία έληξε τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο του 1768-1774, παραχώρησε στη Ρωσία σημαντικά εδαφικά κέρδη, αλλά κυρίως της απέδωσε το δικαίωμα να προστατεύει τους Ορθόδοξους Χριστιανούς που ζούσαν εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Αυτό το τελευταίο σημείο ήταν εξαιρετικά σημαντικό, καθώς έδωσε στη Ρωσία ένα ισχυρό εργαλείο διπλωματικής παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, θέτοντας τις βάσεις για την αυξανόμενη ρωσική επιρροή στα Βαλκάνια.
Βασικές Συνέπειες Για Τους Έλληνες
Για τον ελληνικό πληθυσμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή είχε ποικίλες συνέπειες :
- Ενίσχυση της Ρωσικής Προστασίας : Η Ρωσία, μέσω της συνθήκης, απέκτησε το δικαίωμα να παρεμβαίνει υπέρ των Ορθοδόξων υπηκόων του Σουλτάνου. Αυτό ερμηνεύτηκε από πολλούς Έλληνες ως μια μορφή προστασίας και ελπίδας για μελλοντική αυτονομία ή ανεξαρτησία.
- Οικονομικές Ευκαιρίες : Η συνθήκη άνοιξε τον δρόμο για την αυξημένη εμπορική δραστηριότητα των Ελλήνων, καθώς η Ρωσία τους παρείχε προνόμια, όπως η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στη Μαύρη Θάλασσα. Πολλοί Έλληνες εμπορικοί οίκοι αναπτύχθηκαν και απέκτησαν μεγάλη οικονομική δύναμη, συμβάλλοντας στην άνοδο του ελληνικού εθνικού κεφαλαίου.
- Πολιτιστική Άνοδος : Η οικονομική ευμάρεια οδήγησε σε πολιτιστική άνθηση. Ιδρύθηκαν σχολεία, βιβλιοθήκες και τυπογραφεία, ενώ η ελληνική γλώσσα και παιδεία διαδόθηκαν. Η ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας, λίγο αργότερα, αποτελεί απόδειξη αυτής της εθνικής αφύπνισης.
- Αυξημένες Τριβές : Παρά τα θετικά, η συνθήκη αύξησε και τις τριβές μεταξύ των διαφόρων κοινοτήτων εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, καθώς η ρωσική προστασία δημιουργούσε νέες δυναμικές και προσδοκίες.
Η Πορεία Προς Την Ανταλλαγή Πληθυσμών
Η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή δεν ήταν ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά η αρχή μιας μακράς και περίπλοκης ιστορικής διαδικασίας. Η αυξανόμενη ρωσική επιρροή, η άνοδος του ελληνικού εθνικισμού και οι γεωπολιτικές αλλαγές στην ευρύτερη περιοχή οδήγησαν σε μια σειρά από συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών δυνάμεων και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Η “εθνική πολιτική” της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία προσπαθούσε να διατηρήσει την ακεραιότητά της, και οι εθνικιστικές διεκδικήσεις των χριστιανικών πληθυσμών, ιδιαίτερα των Ελλήνων, δημιούργησαν ένα εκρηκτικό μείγμα. Η ομιλία του κ. Καλεντερίδη στοχεύει να αναδείξει τα κύρια στάδια αυτής της πορείας, εστιάζοντας στα γεγονότα που οδήγησαν στην τελική, τραγική λύση της ανταλλαγής των πληθυσμών, η οποία σήμανε το τέλος μιας εποχής για τον Ελληνισμό της Ανατολής.
Σημασία Της Ανταλλαγής Πληθυσμών
Η ανταλλαγή πληθυσμών, που πραγματοποιήθηκε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, αποτέλεσε μια δραματική και βίαιη λύση στο “Ανατολικό Ζήτημα”. Ενώ τυπικά επρόκειτο για μια αμοιβαία ανταλλαγή, στην πράξη, οι συνθήκες και οι συνέπειές της ήταν διαφορετικές για τις δύο πλευρές. Για τους Έλληνες της Μικράς Ασίας, σήμαινε την απώλεια της πατρίδας, την αναγκαστική μετανάστευση και την εγκατάλειψη μιας ιστορικής παρουσίας αιώνων.
Για τους Τούρκους της Δυτικής Θράκης, η επιστροφή στην “πατρίδα” ήταν λιγότερο τραυματική. Η ανάλυση αυτού του γεγονότος είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση της σύγχρονης ελληνικής ταυτότητας και των συνεπειών των γεωπολιτικών ανακατατάξεων.
Η αναφορά στον κ. Σάκα, τον πρώην εισαγγελέα, λειτουργεί ως μια υπενθύμιση της σημασίας της δικαιοσύνης και της ιστορικής αλήθειας. Η πρόθεση του ομιλητή να παρουσιάσει τα γεγονότα με αντικειμενικότητα, χωρίς να κουράσει το κοινό, υποδηλώνει την επιθυμία του για μια ουσιαστική και κατανοητή ιστορική αφήγηση.
Η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή, λοιπόν, δεν είναι απλώς ένα ιστορικό έγγραφο, αλλά το σημείο εκκίνησης μιας αλυσίδας γεγονότων που καθόρισαν τη μοίρα του Ελληνισμού της Ανατολής.
## Η γένεση του ελληνικού εμπορικού στόλου
Η πορεία προς την ανταλλαγή πληθυσμών και τα γεγονότα που ακολούθησαν, φωτίζουν την κλίμακα της γενοκτονίας των χριστιανικών λαών της Ανατολής. Η επιλογή της συνθήκης του Κιουτσούκ Καϊναρτζή ως σημείο αναφοράς δεν είναι τυχαία. Για όλους τους Έλληνες, η άλωση της Κωνσταντινούπολης, ένα κοσμοϊστορικό γεγονός που πρόσφατα γιορτάσαμε, αποτελεί ορόσημο. Ωστόσο, μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης, της Τραπεζούντας και του τελευταίου ελληνικού κάστρου στην Ανατολή, η ιστορική πραγματικότητα αποκαλύπτει μια διαφορετική αλληλουχία. Σύμφωνα με τις τοπικές πηγές, το τελευταίο φρούριο που έπεσε ήταν αυτό της Τζάντζας, κοντά στην Αργυρούπολη, το 1478, δηλαδή 17 ολόκληρα χρόνια μετά την πτώση της Τραπεζούντας.
### Η περίοδος των "Σκοτεινών Αιώνων" και η Οθωμανική πολιτική
Μετά την πτώση των τελευταίων κέντρων του Ελληνισμού στην Ανατολή, ακολούθησαν δύο αιώνες, γνωστοί ως "σκοτεινοί αιώνες". Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Οθωμανική εξουσία εφάρμοσε μια πολιτική εξισλαμισμού και εκτουρκισμού των χριστιανικών πληθυσμών που είχε κατακτήσει. Αυτή η πολιτική, η οποία είχε ξεκινήσει ήδη από τον 13ο αιώνα, επιδιώκεται με ζήλο. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, ως θεοκρατικό κράτος, θεωρούσε ιεραποστολική της αποστολή την εξισλάμιση όλων των μη μουσουλμανικών πληθυσμών. Η επιτυχία αυτής της πολιτικής ήταν σημαντική, με αποτέλεσμα τον 18ο αιώνα οι άλλοτε ακμάζουσες ελληνικές κοινότητες της Ανατολής να αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα, κυρίως πνευματικά, λόγω της δυσλειτουργίας ή της ελάχιστης λειτουργίας των σχολείων.
### Η Ρωσοτουρκική Συνθήκη του 1774 και οι συνέπειές της
Σε αυτό το δυσμενές σκηνικό, το 1768, η Μεγάλη Αικατερίνη της Ρωσίας, επιδιώκοντας να περιορίσει την Οθωμανική επιρροή σε περιοχές όπως η Κριμαία, η νότια Ουκρανία και τα Βαλκάνια, κήρυξε τον πόλεμο κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η Ρωσοτουρκική σύγκρουση, που ξεκίνησε το 1768, οδήγησε σε σοβαρά προβλήματα για τον ρωσικό στρατό. Για να αντιμετωπίσει την κατάσταση, η Ρωσία αποφάσισε να ανοίξει ένα δεύτερο μέτωπο, στέλνοντας τους αδελφούς Ορλώφ στην Ελλάδα. Οι Ορλώφ ήρθαν σε επαφή με Έλληνες σε διάφορες περιοχές, οδηγώντας σε εξεγέρσεις στην Πελοπόννησο και τη δυτική Κρήτη το 1770, γνωστές ως "Ορλωφικά".
#### Η Εξέγερση των Ορλωφικών
- Στόχος : Αποδυνάμωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και δημιουργία δευτέρου μετώπου.
- Περιοχές : Πελοπόννησος, δυτική Κρήτη.
- Συνέπειες : Καταστολή της εξέγερσης, θάνατος του Δασκαλογιάννη, εγκατάσταση Αλβανών στην Πελοπόννησο, περίοδος Αλβανικής κατοχής.
Η καταστολή της εξέγερσης στην Κρήτη ήταν βίαιη, με θύμα τον θρυλικό Δασκαλογιάννη. Στην Πελοπόννησο, οι Οθωμανοί, σε συνεργασία με Αλβανούς μισθοφόρους, κατέστειλαν την εξέγερση, οδηγώντας σε μια περίοδο αλβανικής κατοχής. Αυτές οι εξελίξεις, ωστόσο, επέτρεψαν στους Ρώσους να προωθηθούν, καταλαμβάνοντας περιοχές στην Κριμαία και την Οδησσό. Η νίκη των Ρώσων στη μάχη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή το 1774 οδήγησε στη σύναψη της ομώνυμης συνθήκης, η οποία έθεσε τις βάσεις για την μετέπειτα εθνική ανάταση του Ελληνισμού.
### Η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774)
Η συνθήκη αυτή υπήρξε κομβικής σημασίας για το μέλλον του Ελληνισμού. Οι όροι της συνθήκης ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκοί για τη Ρωσία και, κατ' επέκταση, για τους χριστιανικούς πληθυσμούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας :
- Ελεύθερη ναυσιπλοΐα : Τα ρωσικά πλοία απέκτησαν ελεύθερη πρόσβαση σε όλα τα λιμάνια και τις θαλάσσιες οδούς της Μαύρης Θάλασσας, του Αιγαίου και της Μεσογείου, χωρίς δικαίωμα ελέγχου από τις οθωμανικές αρχές.
- Προστάτιδα δύναμη : Η Ρωσία αναγνωρίστηκε ως προστάτιδα δύναμη όλων των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
- Εγκατάσταση προξενείων : Η Ρωσία απέκτησε το δικαίωμα να εγκαταστήσει προξενεία σε όλες τις πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, χωρίς την υποχρέωση αμοιβαιότητας.
Αυτοί οι όροι επέτρεψαν σε Έλληνες εφοπλιστές να υψώσουν τη ρωσική σημαία στα πλοία τους, αποκτώντας έτσι προστασία και ελευθερία κινήσεων. Παράλληλα, η Ρωσία, μέσω της Αικατερίνης Β', προσκάλεσε Έλληνες από την Πελοπόννησο και το Αιγαίο να εγκατασταθούν στις περιοχές της νότιας Ρωσίας που απέκτησε, δημιουργώντας τις ελληνικές κοινότητες της Μαριούπολης. Η συνθήκη αυτή τερμάτισε την περίοδο των "σκοτεινών αιώνων" για τον Ελληνισμό, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την οικονομική, πνευματική και εθνική του άνθηση, η οποία τελικά οδήγησε στην Ελληνική Επανάσταση.
## Η άνοδος του βουλγαρικού εθνικισμού
Η άνθηση των ελληνικών κοινοτήτων, που ξεκίνησε μετά τη Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή, δημιούργησε νέες συνθήκες ισορροπιών στην ευρύτερη περιοχή. Η Ρωσική επιρροή, η οποία ενισχύθηκε σημαντικά, προκάλεσε ανησυχία τόσο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία όσο και σε άλλες βαλκανικές δυνάμεις. Η ίδρυση του Βουλγαρικού Εξαρχάτου, αρχικά ως θρησκευτική οντότητα, εξελίχθηκε σε κέντρο ανάπτυξης του βουλγαρικού εθνικισμού. Αυτή η εξέλιξη, αν και αρχικά αποτέλεσε αντικείμενο ανησυχίας για τους Ρώσους, έγινε ιδιαίτερα σημαντική για τους Οθωμανούς. Μέχρι το 1880, η Οθωμανική Αυτοκρατορία άρχισε να συνειδητοποιεί ότι η οικονομική, πνευματική και πληθυσμιακή άνοδος των χριστιανικών πληθυσμών, και κυρίως των Ελλήνων, δημιουργούσε συνθήκες για μια μεγάλη ανατροπή, με τον έλεγχο να περνά στα χέρια των χριστιανών.
### Η Οθωμανική αντίληψη περί "παρασιτισμού" των Χριστιανών
Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, ως θεοκρατικό καθεστώς, είχε ως κύριο στόχο την επέκταση του Ισλάμ. Η συνεχιζόμενη σύγκρουση σε διάφορα μέτωπα (Ευρώπη, Αφρική, Ασία, Ρωσία) οδηγούσε σε απώλειες για τους μουσουλμάνους, ενώ οι χριστιανοί, απαλλαγμένοι από τη στρατιωτική θητεία και πληρώνοντας το χαράτσι, απολάμβαναν ασφάλεια και αναπτύσσουν εμπορική και οικονομική δραστηριότητα. Αυτή η κατάσταση οδήγησε στην αντίληψη ότι οι χριστιανοί ήταν "παράσιτα" που δρούσαν εναντίον των μουσουλμάνων. Αυτή η αντίληψη αποτέλεσε τη βάση για τον σχεδιασμό των μελλοντικών γενοκτονιών.
#### Ο ρόλος των στρατιωτικών και διοικητικών κύκλων
Οι προβληματισμοί αυτοί άρχισαν να συζητούνται σε υψηλά επίπεδα της κρατικής ιεραρχίας και της γραφειοκρατίας, κυρίως στους στρατιωτικούς και διοικητικούς κύκλους. Αυτοί οι κύκλοι, δυσαρεστημένοι με την αποδυναμωμένη πορεία της αυτοκρατορίας, άρχισαν να σχεδιάζουν την ανατροπή του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β', με σκοπό τη δημιουργία ενός αμιγώς μουσουλμανικού κράτους, βασισμένου στις αρχές "ένα κράτος, ένα έθνος, μία γλώσσα, μία θρησκεία".
### Η άνοδος των Νεότουρκων
Ορισμένοι από αυτούς τους κύκλους, αντιλαμβανόμενοι τον κίνδυνο, διέφυγαν στο Παρίσι, από όπου συνέχισαν τον αγώνα τους, εκδίδοντας το περιοδικό "Νέα Τουρκία". Το κίνημά τους έλαβε σταδιακά την ονομασία "Κίνημα Νεότουρκων". Το 1908, το κίνημα αυτό εδραιώθηκε, με έδρα τη Θεσσαλονίκη, και πραγματοποίησε τέσσερα μυστικά συνέδρια (1908, 1909, 1910, 1911). Σε αυτά τα συνέδρια, λήφθηκαν αποφάσεις για τη δημιουργία ενός νέου κράτους, περίπου στα σύγχρονα σύνορα της Τουρκίας, το οποίο θα εκκαθαριζόταν από κάθε μη μουσουλμανικό και μη τουρκικό στοιχείο. Αυτές οι αποφάσεις αποτέλεσαν τον πυρήνα του σχεδίου για τη γενοκτονία των χριστιανικών πληθυσμών που ακολούθησε τρία χρόνια αργότερα.
#### Η εκδίωξη των Ελλήνων του Πόντου
Η ίδρυση του Βουλγαρικού Εξαρχάτου, αν και αρχικά αποτέλεσε αντικείμενο ανησυχίας για τους Ρώσους, έγινε ιδιαίτερα σημαντική για τους Οθωμανούς. Μέχρι το 1880, η Οθωμανική Αυτοκρατορία άρχισε να συνειδητοποιεί ότι η οικονομική, πνευματική και πληθυσμιακή άνοδος των χριστιανικών πληθυσμών, και κυρίως των Ελλήνων, δημιουργούσε συνθήκες για μια μεγάλη ανατροπή, με τον έλεγχο να περνά στα χέρια των χριστιανών. Αυτή η άνθηση, σε συνδυασμό με την εθνική αφύπνιση των Βουλγάρων, οδήγησε στην αντίληψη ότι οι χριστιανοί ήταν "παράσιτα" που δρούσαν εναντίον των μουσουλμάνων. Αυτή η αντίληψη αποτέλεσε τη βάση για τον σχεδιασμό των μελλοντικών γενοκτονιών. Οι προβληματισμοί αυτοί άρχισαν να συζητούνται σε υψηλά επίπεδα της κρατικής ιεραρχίας και της γραφειοκρατίας, κυρίως στους στρατιωτικούς και διοικητικούς κύκλους, οι οποίοι άρχισαν να σχεδιάζουν την ανατροπή του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β'.
## Το σχέδιο των Νεότουρκων για εκτουρκισμό
Το 1912 ξέσπασε ο Βαλκανικός Πόλεμος, ο οποίος οδήγησε στην απώλεια των βαλκανικών κτήσεων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το 1913, οι Νεότουρκοι ανήλθαν στην εξουσία, εγκαθιστώντας έναν Σουλτάνο με διακοσμητικό ρόλο και αναλαμβάνοντας την πραγματική διακυβέρνηση της χώρας. Το σχέδιο που είχαν καταστρώσει στα τέσσερα συνέδρια της Θεσσαλονίκης, και ιδίως στο τελευταίο του 1911, τέθηκε σε εφαρμογή. Ο πυρήνας του σχεδίου αυτού ήταν η δημιουργία ενός αμιγώς μουσουλμανικού και τουρκικού κράτους, απαλλαγμένου από μη μουσουλμανικά και μη τουρκικά στοιχεία.
### Η εφαρμογή του σχεδίου : Εκτοπισμοί και εποικισμοί
Η εφαρμογή του σχεδίου ξεκίνησε το 1913, μετά την απώλεια των βαλκανικών κτήσεων. Η πολιτική που υιοθετήθηκε περιλάμβανε την εκτόπιση μουσουλμανικών πληθυσμών από τις περιοχές που χάθηκαν στα Βαλκάνια και τον εποικισμό τους στα ελληνικά σπίτια της Ανατολικής Θράκης, της Θάλασσας του Μαρμαρά, της δυτικής Τουρκίας και των δυτικών νησιών. Η προπαγάνδα που συνόδευε αυτούς τους εκτοπισμούς υποστήριζε ότι οι Έλληνες ήταν υπεύθυνοι για την απώλεια των πατρίδων των μουσουλμάνων. Αυτή η πολιτική είχε ως αποτέλεσμα την εκδίωξη χιλιάδων Ελλήνων από τις εστίες τους και την εγκατάστασή τους σε ελληνικά σπίτια, καθιστώντας τη ζωή αβίωτη.
#### Η έναρξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και οι πρώτες εκκαθαρίσεις
Το 1914, η Τουρκία επέλεξε να συμμαχήσει με τη Γερμανία και την Αυστροουγγαρία, ενώ η Ελλάδα βρέθηκε σε θέση διχασμού. Πριν καν εισέλθει επίσημα στον πόλεμο, η Τουρκία άρχισε να υιοθετεί τις γερμανικές προτάσεις. Το 1915, αμέσως μετά την είσοδό της στον πόλεμο, η Τουρκία, με γερμανική υποστήριξη, προχώρησε στην Αρμενική γενοκτονία, ή μάλλον στην ολοκλήρωσή της, καθώς η φάση της γενοκτονίας είχε ήδη ξεκινήσει από τον 19ο αιώνα. Παράλληλα, η εκκαθάριση επεκτάθηκε στους Ασσύριους, οι οποίοι δεν είχαν κανέναν προστάτη, σε αντίθεση με τους Έλληνες που διέθεταν το ελληνικό κράτος.
### Η στρατηγική της εκτόπισης και οι "τάγματα εργασίας"
Ενώ η λύση για τους Αρμένιους και τους Ασσύριους ήταν άμεση και ριζική, για τους Έλληνες συνεχίστηκε η τακτική των αναγκαστικών εκτοπισμών. Ειδικά για την περιοχή του Πόντου, ξεκίνησαν συστηματικές σφαγές. Μία από τις μεθόδους που χρησιμοποιήθηκαν για την υποδούλωση των Ελλήνων της Ανατολής ήταν τα λεγόμενα "τάγματα εργασίας". Οι άνδρες στρατολογούνταν, δεν οπλίζονταν και μεταφέρονταν σε τάγματα καταναγκαστικής εργασίας σε αφιλόξενες περιοχές, όπως το Ερζερούμ και το Ερζιγιέ. Οι συνθήκες εργασίας ήταν εξαντλητικές, η διατροφή ανύπαρκτη και οι ασθένειες θέριζαν τους εξαντλημένους εργάτες. Πολλοί Έλληνες, βλέποντας τον θάνατο να τους πλησιάζει, κατάφεραν να αποδράσουν, είτε προς την Ελλάδα, είτε στα βουνά, δημιουργώντας έτσι την αντίσταση στον Πόντο.
#### Η δημιουργία του αντάρτικου στον Πόντο
Η δημιουργία του αντάρτικου στον Πόντο, αν και προσέφερε μια μορφή προστασίας στις ελληνικές κοινότητες, προκάλεσε την άγρια αντίδραση των τουρκικών αποσπασμάτων. Η πρώτη φάση της γενοκτονίας ολοκληρώθηκε το 1918, αφήνοντας πίσω της ένα βουνό από θύματα και εκτοπισμένους. Η πολιτική των Νεότουρκων, βασισμένη σε ένα σχέδιο εκτουρκισμού και εθνοκάθαρσης, έθεσε τις βάσεις για την τραγική μοίρα των Ελλήνων της Ανατολής.
Η Πρώτη Φάση Της Γενοκτονίας (1914-1918)
Η πρώτη φάση της γενοκτονίας των Ελλήνων της Ανατολής, που εκτείνεται από το 1914 έως το 1918, χαρακτηρίζεται από σφοδρές διώξεις, σφαγές και μια γενικευμένη βία κατά του ελληνικού πληθυσμού. Αυτή η περίοδος συμπίπτει με τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Η Τουρκία, η οποία βρισκόταν στο τέλος του πολέμου, είδε την υπογραφή της Συνθήκης του Μούδρου τον Νοέμβριο του 1918. Την ίδια περίοδο, οι Συμμαχικές δυνάμεις, και συγκεκριμένα οι Άγγλοι, αποβιβάζονταν στην Κωνσταντινούπολη, ενώ ελληνικά πλοία έφταναν στην πόλη, καθώς και στη Σαμψούντα.
Μάλιστα, πραγματοποιήθηκαν και βομβαρδισμοί από ελληνικά πολεμικά πλοία, προκειμένου να διαπιστωθεί η ετοιμότητα των τουρκικών αμυντικών μέσων.
Ιστορικές Στιγμές Στον Πόντο
Στην Κερασούντα και την Τραπεζούντα, τα ελληνικά πλοία έγιναν δεκτά με ιστορικές στιγμές χαράς από τους Έλληνες κατοίκους, οι οποίοι υποδέχονταν με ενθουσιασμό τα πληρώματα. Αυτές οι στιγμές αποτελούσαν μια προσωρινή ανάπαυλα και μια ελπίδα για το μέλλον, παρά τις συνεχιζόμενες διώξεις.
Η Καταγγελία Των Αρμενίων Και Η Δράση Του Κεμαλ Πασά
Το 1918, οι Αρμένιοι, έχοντας υποστεί και αυτοί τρομερές γενοκτονικές διώξεις, κατήγγειλαν τις σφαγές και τη συμμετοχή του Κεμαλ Πασά σε αυτές. Ως αποτέλεσμα, ο εισαγγελέας εξέδωσε ένταλμα σύλληψης κατά του Κεμαλ Πασά και 168 ανδρών από τις ομάδες του.
Η δράση αυτή, ωστόσο, δεν εμπόδισε την κλιμάκωση της βίας.
Η Δημιουργία Παραστρατιωτικών Ομάδων Και Η Επέκτασή Τους
Η αρχή έγινε με μια μικρή ομάδα, όχι περισσότερο από 10 άτομα, η οποία είχε παρακρατικό χαρακτήρα. Σύμφωνα με την οθωμανική παράδοση, κατά την κατάληψη μιας πόλης, ο στρατιωτικός διοικητής επέτρεπε στους στρατιώτες του για τρεις ημέρες να λεηλατήσουν, με ό,τι απέμενε στο τέλος της τρίτης ημέρας να ανήκει σε αυτούς.
Αυτή η πρακτική εφαρμόστηκε και από την παραπάνω ομάδα. Το γεγονός ότι οι μουσουλμάνοι της Κερασούντας είδαν όσους συμμετείχαν στις λεηλασίες να πλουτίζουν γρήγορα, οδήγησε στην αύξηση των μελών. Η αρχική ομάδα των 10 ατόμων, μέσα σε λίγους μήνες και χρόνια, εξελίχθηκε σε δύο εθελοντικά τάγματα, τα οποία προκάλεσαν ανυπολόγιστες καταστροφές στην περιοχή του Πόντου.
Η Απόδραση Και Η Κυβέρνηση Βενιζέλου
Ο Κεμαλ Πασάς, μετά την έκδοση του εντάλματος, διέφυγε από την Κερασούντα και κατέφυγε στην ορεινή περιοχή της Τσαγράφ και της Κεπεκλίσα, μεταξύ Κερασούντας και Τραπεζούντας. Εκεί, ζούσε με τη βοήθεια μουσουλμανικών χωριών, αποφεύγοντας τη σύλληψη. Τον Νοέμβριο του 1918, και συγκεκριμένα τον Ιανουάριο του 1920, η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου αποφάσισε την αποστολή τριών πολεμικών τμημάτων του ελληνικού στρατού στην Κριμαία, όπου η Μπολσεβίκικη επανάσταση βρισκόταν σε εξέλιξη.
Η Ελλάδα, έχοντας ολοκληρώσει την εθνική της διαίρεση και με τον Βενιζέλο να επικρατεί, έκανε αυτή την κίνηση ως μία από τις πρώτες της αποφάσεις. Η είσοδος της Ελλάδας στον πόλεμο με τη μάχη του Σκρα και η επακόλουθη πτώση του Μούδρου, οδήγησαν σε αυτή την απόφαση, η οποία αποτέλεσε κρίσιμο στοιχείο για την εξέλιξη της δεύτερης φάσης της γενοκτονίας και της Μικρασιατικής Καταστροφής γενικότερα.
Η Υποδοχή Του Ελληνικού Στρατού Στη Σμύρνη
Τον Μάιο του 1919, ο ελληνικός στρατός έφτασε στη Σμύρνη, όπου υποδέχθηκε με ενθουσιασμό από τον Ελληνισμό της Ιωνίας. Η παρουσία του ελληνικού στρατού, αν και δεν είχε την τυπική διεθνή νομιμοποίηση που απαιτούνταν για στρατιωτικές επιχειρήσεις σε ξένες χώρες (όπως αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ), κρίθηκε απαραίτητη για την προστασία του ελληνικού πληθυσμού, καθώς η οθωμανική εξουσία είχε καταρρεύσει και επικρατούσε αναρχία.
Ο ελληνικός στρατός επεκτάθηκε, φτάνοντας το 1920 να βρίσκεται παγιδευμένος στη δυτική Μικρά Ασία, χωρίς διεθνή αναγνώριση, ενώ ο Βενιζέλος προσπαθούσε να υπογράψει τη Συνθήκη των Σεβρών.
Η Έναρξη Της Αντίστασης Των Νεότουρκων
Η υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών το καλοκαίρι του 1920, συνέπεσε με την έναρξη της αντίστασης των Νεότουρκων. Μια εβδομάδα μετά την άφιξη του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη, ο Μουσταφά Κεμάλ αποβιβάστηκε στη Σαμψούντα και από εκεί ξεκίνησε ο εθνικο-περιφερειακός αγώνας των Τούρκων.
Ο Κεμάλ ανέτρεψε το ένταλμα σύλληψης, εξασφάλισε πολιτική νομιμοποίηση, χρήματα και όπλα, σηματοδοτώντας την αρχή της δεύτερης φάσης της γενοκτονίας, η οποία διήρκεσε από τον Μάιο του 1919 έως το 1924.
Η Δεύτερη Φάση Και Η Μικρασιατική Καταστροφή
Η δεύτερη φάση της γενοκτονίας, που εκτείνεται από τον Μάιο του 1919 έως το 1924, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την Μικρασιατική Καταστροφή. Κατά την περίοδο αυτή, ο Μουσταφά Κεμάλ, μέσω των διασκέψεων Ερζουρούμ και Σεβάστειας, εξασφάλισε συμμαχία με τους Κούρδους και, ενισχυμένος, προχώρησε σε συμφωνία με τους Ιταλούς, οι οποίοι εγκατέλειπαν την Καρία και τη Λυκία, αφήνοντας πίσω τους στρατιωτικές αποθήκες όπλων που περιήλθαν στα χέρια των ανδρών του Κεμάλ.
Παρόμοια απόσυρση ακολούθησε και από τους Γάλλους στην περιοχή της Ποταμιάς, με την παράδοση όπλων και υλικού. Η κρισιμότερη βοήθεια όμως προς τον Κεμάλ προήλθε από τους Μπολσεβίκους, οι οποίοι του παρείχαν οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη, ενισχύοντας τη θέση του ως κυρίαρχου παράγοντα στην Ανατολή.
Αυτή η εξέλιξη άρχισε να ανησυχεί ακόμη και τους Άγγλους, οι οποίοι, παρά την προηγούμενη υποστήριξή τους, συνήψαν μυστική συμφωνία με τον Κεμάλ.
Η Συνθήκη Των Σεβρών Και Η Ελληνική Επέκταση
Η Συνθήκη των Σεβρών, αν και υπογράφηκε, παρέμεινε στα χαρτιά, καθώς καμία χώρα δεν την ενέκρινε ή εφάρμοσε. Ενώ ο Ελευθέριος Βενιζέλος, με τη Συνθήκη των Σεβρών, είχε εξασφαλίσει την Ελλάδα σε τρεις ηπείρους και πέντε θάλασσες, επέστρεψε από το Παρίσι ως εθνικός ήρωας.
Ωστόσο, έχασε την αγγλική υποστήριξη, και η Συνθήκη δεν υλοποιήθηκε. Ο Βενιζέλος βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα τεράστιο αδιέξοδο στη Μικρά Ασία, παρόμοιο με την κρίση του 2008 στην Αμερική. Αντί για εθνική συνεννόηση και εξεύρεση λύσεων για την αντιμετώπιση της κρίσης και την προστασία του απανταχού Ελληνισμού, η Ελλάδα βυθίστηκε σε πολιτικές διαμάχες.
Η Αποτυχία Προστασίας Του Ελληνισμού
Η περίοδος 1914-1918 χαρακτηρίστηκε από σφαγές, υποδούλωση και διώξεις του Ελληνισμού εκτός Ελλάδας, χωρίς η ελληνική πολιτεία να προβεί σε ουσιαστικές ενέργειες προστασίας. Δεν υπήρχε στρατηγική για την προστασία των Ελλήνων του εξωτερικού. Παρόλο που δεν θα έπρεπε να υπάρξει “αμοιβαιότητα στη βαρβαρότητα”, θα μπορούσαν να είχαν ληφθεί μέτρα, όπως η απέλαση ορισμένων Τούρκων, χωρίς να παραβιαστούν οι πρακτικές τους, ώστε να σταλεί ένα μήνυμα στην Τουρκία.
Η πολιτική, δυστυχώς, απαιτεί συχνά την υιοθέτηση τέτοιων τακτικών, αλλιώς οδηγεί σε παθήματα, όπως αυτά που υπέστη ο Ελληνισμός.
Οι Εκλογές Του 1920 Και Η Επέκταση Του Στρατού
Το καλοκαίρι του 1920, η ελληνική κυβέρνηση, η πολιτική ηγεσία και τα κόμματα αδυνατούσαν να διαχειριστούν την επικείμενη κρίση. Η απόφαση για τη διεξαγωγή εκλογών τον Νοέμβριο του 1920, όπου η αντιπολίτευση (βασιλόφρονες, Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδας και άλλα μικρότερα κόμματα) συσπειρώθηκε με κεντρικό σύνθημα “ΙΚΑΔΕ” (Ιδού Κάποιος Δείχνει Ελπίδα – “πίσω στα σπίτια μας”) οδήγησε σε νίκη της αντιπολίτευσης.
Παρόλο που η προεκλογική υπόσχεση ήταν η επιστροφή του στρατού, η νέα κυβέρνηση προχώρησε στην προώθηση του ελληνικού στρατού 200 χιλιόμετρα ανατολικότερα, φτάνοντας στον Σαγγάριο ποταμό. Αυτή η κίνηση οδήγησε στην ολοκληρωτική καταστροφή.
Η Μικρασιατική Καταστροφή Και Η Συνθήκη Της Λωζάνης
Η Μικρασιατική Καταστροφή, που κορυφώθηκε στα τέλη Αυγούστου 1922, αποτελεί τη μεγαλύτερη καταστροφή που υπέστη ο Ελληνισμός από την εμφάνισή του στην ιστορία. Η κατάρρευση του μετώπου, οι μαζικές σφαγές, ο συνωστισμός στη Σμύρνη και η πυρκαγιά της πόλης, σηματοδότησαν το τέλος.
Η Συνθήκη της Λωζάνης, τον Ιούλιο του 1923, ολοκλήρωσε το έγκλημα με την υπογραφή της Ελλάδας, αποδεχόμενη την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών. Αυτή η μαζική και αναγκαστική εκρίζωση ενός λαού με βαθιές ρίζες στην Ανατολή, που έφταναν χιλιάδες χρόνια πίσω, αποτελεί ένα μοναδικό περιστατικό στην παγκόσμια ιστορία.
Το 1924, με την αποχώρηση του τελευταίου Έλληνα από την Ανατολή, ολοκληρώθηκε η δεύτερη φάση της γενοκτονίας. Ο Μουσταφά Κεμάλ πανηγύρισε την “οριστική εκρίζωσή τους”.
Η Ανταλλαγή Πληθυσμών Και Η Μοίρα Των Ελλήνων Της Πόλης
Η ανταλλαγή πληθυσμών, αν και αποσκοπούσε στην εξασφάλιση της παρουσίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Κωνσταντινούπολη, είχε ως αποτέλεσμα την αποχώρηση 300. 000 Ελλήνων, ενώ ταυτόχρονα 65. 000 μουσουλμάνοι δεν επιτράπηκε να παραμείνουν στη Δυτική Θράκη. Η ανταλλαγή αυτή, που χαρακτηρίστηκε ως “ανταλλαγή” σε “ανήθικα” και “παράνομα” πράγματα, οδήγησε στην εξόντωση του αστικού πληθυσμού της Κωνσταντινούπολης, ενώ οι μουσουλμάνοι της Θράκης, αγροτικός πληθυσμός, συνέχισαν να αυξάνονται.
Η Ελλάδα, σε αντίθεση με την Τουρκία, σεβάστηκε τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά η πολιτική της δεν απέτρεψε την αύξηση του τουρκικού πληθυσμού στη Θράκη. Η δεύτερη φάση της γενοκτονίας ολοκληρώθηκε το 1924, αλλά η γενοκτονία συνεχίστηκε εναντίον των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης και των Ελληνοκυπρίων που παγιδεύτηκαν στα κατεχόμενα εδάφη μετά το 1974.
Αναγνώριση Και Μνήμη Της Γενοκτονίας
Η αναγνώριση και η μνήμη της γενοκτονίας των Ελλήνων της Ανατολής αποτελούν κρίσιμα στοιχεία για την κατανόηση της ιστορίας και τη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας. Παρόλο που το ελληνικό κοινοβούλιο, το 1994, αναγνώρισε την 19η Μαΐου ως ημέρα μνήμης για τον Ποντιακό Ελληνισμό και αργότερα, την 14η Σεπτεμβρίου, ως ημέρα μνήμης για τη γενοκτονία των Μικρασιατών, εξακολουθούν να υπάρχουν κύκλοι εντός του ελληνικού κράτους και των κομμάτων που προσπαθούν να αναιρέσουν αυτές τις αποφάσεις και να υπονομεύσουν τη μνήμη της γενοκτονίας.
Προσπάθειες Υποβάθμισης Και Αμφισβήτησης
Παρά τις επίσημες αναγνωρίσεις, παρατηρούνται προσπάθειες για την υποβάθμιση και την αμφισβήτηση της γενοκτονίας. Αξίζει να αναφερθεί η προσπάθεια του 2000, όπου 12 αγόρια και 12 κορίτσια επρόκειτο να συμμετάσχουν σε μια “ειρηνική πορεία προς την Άγκυρα” με σκοπό την προώθηση της ειρήνης.
Επίσης, σε εκδηλώσεις στην Τουρκία, όπου γιορτάζεται η ημέρα της νεολαίας και τιμάται ο Μουσταφά Κεμάλ, ελληνικά συγκροτήματα κλήθηκαν να συμμετάσχουν σε “πορεία αγάπης”, ενώ τους δόθηκαν τουρκικές σημαίες. Η άρνηση των νεαρών Ελλήνων να συμμετάσχουν σε αυτή την πορεία, παρά τη δημόσια έκθεσή τους, υποδηλώνει την ύπαρξη εσωτερικών δυνάμεων που υπονομεύουν την εθνική μνήμη.
Η Ανάγκη Για Διάλογο Και Αντιμετώπιση Της Άρνησης
Είναι αναγκαίο να υπάρξει ένας ανοιχτός και ειλικρινής διάλογος, χωρίς “κανιβαλισμό”, μεταξύ Ελλήνων και Ελληνο-Τούρκων, ώστε να παρουσιαστούν στοιχεία και να διεξαχθεί μια επιστημονική και πολιτική συζήτηση για την ολοκλήρωση της ιστορίας. Η προσφυγή σε ξένα κοινοβούλια και πολίτες για την αναγνώριση της γενοκτονίας είναι προβληματική, όταν υπάρχουν φωνές εντός της Ελλάδας που αμφισβητούν την ίδια τη γενοκτονία.
Η κινητοποίηση τουρκικών ομάδων στην Ευρώπη, όπως συνέβη στο Παρίσι, καταδεικνύει την ευαισθησία του ζητήματος και τις πολιτικές συνέπειες που μπορεί να έχει η αναγνώριση της γενοκτονίας.
Η Ποινικοποίηση Της Άρνησης
Η ποινικοποίηση της άρνησης της γενοκτονίας είναι απαραίτητη, καθώς η τελευταία φάση κάθε γενοκτονίας είναι η νομιμοποίησή της. Η άρνηση και η δικαιολόγηση αυτών των πράξεων, ώστε να μην καταδικαστούν στη συνείδηση της ανθρωπότητας, αποτελούν τη συνέχιση του εγκλήματος. Χώρες όπως η Ελβετία έχουν ήδη ποινικοποιήσει την άρνηση της γενοκτονίας, θέτοντας ένα παράδειγμα για την Ελλάδα.
Η άρνηση της γενοκτονίας, είτε πρόκειται για Εβραίους, Αρμένιους ή άλλες ομάδες, πρέπει να αντιμετωπίζεται με αυστηρότητα.
Η Σύνδεση Με Την Εθνική Άμυνα Και Την Εθνική Μνήμη
Η αναγνώριση της γενοκτονίας δεν αποτελεί μόνο ιστορική επιταγή, αλλά και μέσο ενίσχυσης της εθνικής άμυνας. Η στάση της Ελλάδας, που αποδέχθηκε τη γενοκτονία από πλευράς Τουρκίας χωρίς να διεκδικήσει δικαίωση, έχει επιτρέψει στην Τουρκία να διατηρεί μια επιθετική πολιτική σε Κύπρο, Αιγαίο και Θράκη.
Η διεθνής αναγνώριση της γενοκτονίας θα μπορούσε να περιορίσει την τουρκική επιθετικότητα και να οδηγήσει σε μια στάση απολογίας. Η ενίσχυση της εθνικής μνήμης και η διεκδίκηση δικαιοσύνης αποτελούν τον πιο οικονομικό τρόπο θωράκισης της χώρας, της Κύπρου, του Αιγαίου και της Θράκης.
Συνεχιζόμενη Προσπάθεια Για Διάσωση Της Μνήμης
Παρά τις δυσκολίες, υπάρχουν προσπάθειες για τη διάσωση της μνήμης, όπως η έκδοση βιβλίων, η διοργάνωση εκδηλώσεων και η υποστήριξη συλλόγων που προασπίζουν την εθνική μνήμη. Η συμμετοχή σε τέτοιες εκδηλώσεις και η ενημέρωση αποτελούν υποχρέωση κάθε Έλληνα που αγαπά τον Ελληνισμό, ώστε να διατηρηθεί ζωντανή η ιστορική μνήμη και να διεκδικηθεί η δικαίωση.