Η Οργάνωση Μελισσάκη-Λογοθέτη ήταν μια μικρή αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ελληνική αντιστασιακή οργάνωση της Κατοχής. Έδρασε από τον Απρίλιο του 1942 μέχρι την Απελευθέρωση, με βασικούς χώρους δράσης την Κίμωλο και την Αττική. Η ιστορία της δείχνει μια λιγότερο γνωστή πλευρά της Αντίστασης: τη νησιωτική δράση, τις φυγαδεύσεις με πλοία και τη συμβολή ανθρώπων που δεν ανήκαν σε μεγάλες οργανώσεις, αλλά κατάφεραν να δημιουργήσουν πρακτικά δίκτυα σωτηρίας.
Κεντρικό πρόσωπο της οργάνωσης ήταν η Αικατερίνη Λογοθέτη, γνωστή με το ψευδώνυμο Μελισσάκη. Από το ψευδώνυμό της προήλθε και η ονομασία της οργάνωσης. Η ίδρυσή της τοποθετείται στις 21 Απριλίου 1942, όμως η δράση της Λογοθέτη είχε αρχίσει νωρίτερα, ήδη από τον Αύγουστο του 1941. Εκείνη την περίοδο περιέθαλψε πέντε Άγγλους και δύο Έλληνες που είχαν καταφύγει στην Κίμωλο, ενώ μαζί τους έκρυψε και πολεμοφόδια στη νησίδα Πολύαιγος, κοντά στο νησί.
Η πράξη αυτή δείχνει από την αρχή τον χαρακτήρα της οργάνωσης: πρακτική βοήθεια, απόκρυψη ανθρώπων, φροντίδα καταδιωκόμενων και αξιοποίηση της νησιωτικής γεωγραφίας. Οι Κυκλάδες, λόγω της θέσης τους στο Αιγαίο, μπορούσαν να λειτουργήσουν ως σταθμοί διαφυγής, κρυψώνες ή σημεία μετακίνησης. Ταυτόχρονα όμως ήταν και επικίνδυνες περιοχές, καθώς η θάλασσα ελεγχόταν από τις κατοχικές δυνάμεις και κάθε μετακίνηση μπορούσε να αποκαλυφθεί.
Η Οργάνωση Μελισσάκη-Λογοθέτη χωριζόταν σε δύο κλιμάκια. Το πρώτο βρισκόταν στην Κίμωλο και αποτελούνταν από έξι μέλη. Το δεύτερο βρισκόταν στην Αττική και αριθμούσε δεκατρία μέλη. Αν και οι αριθμοί αυτοί φαίνονται μικροί, στην πραγματικότητα τέτοια δίκτυα δεν χρειάζονταν μαζικότητα. Χρειάζονταν αξιοπιστία, μυστικότητα και ανθρώπους πρόθυμους να αναλάβουν πολύ συγκεκριμένους κινδύνους. Όσο λιγότεροι γνώριζαν, τόσο μικρότερη ήταν η πιθανότητα προδοσίας ή εξάρθρωσης.
Μετά την πρώτη της δράση στην Κίμωλο, η Λογοθέτη μετακινήθηκε στην Αττική. Από εκεί οργάνωσε τη διαφυγή καταδιωκόμενων Ελλήνων αντιστασιακών με πλοία. Αυτή ήταν μια από τις πιο δύσκολες και επικίνδυνες μορφές αντιστασιακής δράσης. Η φυγάδευση απαιτούσε πλοιάρια, καπετάνιους, πληρώματα, χρήματα, προμήθειες, ασφαλή σημεία αναχώρησης και προορισμούς. Κάθε διαδρομή μπορούσε να αποτύχει από έναν έλεγχο, μια κατάδοση, μια κακοκαιρία ή μια απρόβλεπτη κίνηση των κατοχικών αρχών.
Για τις φυγαδεύσεις αυτές χρειάστηκε σημαντική οικονομική βοήθεια. Η οργάνωση έλαβε υποστήριξη από το Βρετανικό Προξενείο Σμύρνης, τον Αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό και τον υποναύαρχο Αλέξανδρο Λεβίδη. Τα χρήματα χρησιμοποιούνταν για ναυλώσεις πλοίων, προμήθεια υλικών και μισθούς πληρωμάτων. Αυτό δείχνει ότι, παρότι μικρή, η οργάνωση είχε επαφές με ισχυρά πρόσωπα και κύκλους που κατανοούσαν τη σημασία των φυγαδεύσεων.
Η δράση της εντάσσεται σε ένα ευρύτερο δίκτυο θαλάσσιας Αντίστασης στο Αιγαίο. Πολλές ιστορίες της Κατοχής επικεντρώνονται στα βουνά, στους αντάρτες και στις πόλεις. Όμως το Αιγαίο υπήρξε επίσης πεδίο αντίστασης. Νησιώτες, ναυτικοί, ψαράδες και μικρά πλοία συμμετείχαν σε διαδρομές που μετέφεραν ανθρώπους, πληροφορίες, όπλα ή εφόδια. Η θάλασσα μπορούσε να γίνει δρόμος ελευθερίας, αλλά και παγίδα θανάτου.
Η περίπτωση της Αικατερίνης Λογοθέτη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και επειδή αναδεικνύει τον ρόλο των γυναικών στην Αντίσταση. Όπως η Λέλα Καραγιάννη στην Αθήνα, έτσι και η Λογοθέτη λειτούργησε ως οργανωτικός νους, σύνδεσμος και κέντρο δράσης. Δεν περιορίστηκε σε βοηθητικό ρόλο. Ανέλαβε πρωτοβουλίες, συντόνισε ανθρώπους, διαχειρίστηκε κινδύνους και δημιούργησε μια μικρή αλλά αποτελεσματική αντιστασιακή δομή.
Η Οργάνωση Μελισσάκη-Λογοθέτη δεν έχει την αναγνωρισιμότητα των μεγάλων αντιστασιακών οργανώσεων. Δεν διέθετε ένοπλα σώματα, μαζική βάση ή πολιτικό πρόγραμμα. Η αξία της βρίσκεται στο συγκεκριμένο έργο της: τη διάσωση και φυγάδευση ανθρώπων μέσα από το Αιγαίο. Σε μια εποχή όπου η σύλληψη μπορούσε να σημαίνει βασανιστήρια ή εκτέλεση, κάθε επιτυχημένη διαφυγή ήταν νίκη.
Η ιστορία της θυμίζει ότι η Εθνική Αντίσταση γράφτηκε και σε μικρά νησιά, σε κρυφές αποβάθρες, σε σπίτια που φιλοξένησαν φυγάδες, σε καΐκια που έφευγαν νύχτα και σε ανθρώπους που δεν περίμεναν εντολές από μεγάλες οργανώσεις για να πράξουν το καθήκον τους. Η Οργάνωση Μελισσάκη-Λογοθέτη είναι ένα από αυτά τα μικρά αλλά φωτεινά κεφάλαια της Κατοχής.