Πριν συνδεθεί το φως της ημέρας αποκλειστικά με τον Ήλιο, η ελληνική μυθολογία το περιέγραφε ως μια ξεχωριστή θεϊκή παρουσία. Η Ημέρα ήταν η αρχέγονη θεότητα που φώτιζε τον κόσμο, διώχνοντας το σκοτάδι της Νύχτας. Δεν ανήκε στις γνωστές θεές του Ολύμπου ούτε πρωταγωνιστούσε σε πολλές περιπέτειες. Η σημασία της βρισκόταν κυρίως στην ίδια την ύπαρξή της: προσωποποιούσε μια βασική δύναμη του σύμπαντος, την καθημερινή επιστροφή του φωτός στη γη.
Μια θεά γεννημένη από το σκοτάδι Στη «Θεογονία» του Ησιόδου, η Ημέρα είναι κόρη της Νύχτας και του Ερέβους, δηλαδή δύο θεοτήτων που συνδέονται με το σκοτάδι. Αδελφός της είναι ο Αιθέρας, το φωτεινό ανώτερο στρώμα του ουρανού, με τον οποίο παρουσιάζεται και ως ζευγάρι. Η γενεαλογία αυτή φέρνει κοντά αντίθετες δυνάμεις: το φως γεννιέται από το σκοτάδι, χωρίς όμως να καταργεί την παρουσία του. Η Νύχτα και η Ημέρα διατηρούν καθεμία τη θέση της στην τάξη του κόσμου.
Το φως δεν προερχόταν μόνο από τον Ήλιο Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ιδέα αυτής της κοσμογονικής εικόνας είναι ότι η ημέρα και η νύχτα θεωρούνταν ανεξάρτητες από τον Ήλιο. Κάθε βράδυ, η Νύχτα άπλωνε το σκοτεινό πέπλο της στον ουρανό, κρύβοντας τη λάμψη του Αιθέρα. Κάθε πρωί, η Ημέρα διέλυε αυτή την ομίχλη και άφηνε το φως να φτάσει ξανά στη γη. Ο Ήλιος κυβερνούσε την ημέρα, αλλά δεν παρουσιαζόταν ως η πηγή της. Πρόκειται για μια μυθολογική εξήγηση διαφορετική από τη σημερινή κατανόηση του ημερήσιου φωτός.
Το σπίτι όπου δεν συναντιούνταν ποτέ Ο Ησίοδος δίνει μια ζωντανή εικόνα της εναλλαγής τους. Στα πέρατα της γης βρίσκεται η σκοτεινή κατοικία της Νύχτας, κοντά στο σημείο όπου ο Άτλαντας στηρίζει τον ουρανό. Εκεί, η Νύχτα και η Ημέρα συναντιούνται σε ένα μεγάλο χάλκινο κατώφλι και χαιρετιούνται καθώς περνούν. Όταν η μία μπαίνει, η άλλη βγαίνει. Το σπίτι δεν τις φιλοξενεί ποτέ ταυτόχρονα: όσο η μία διασχίζει τη γη, η άλλη περιμένει στο εσωτερικό μέχρι να έρθει η σειρά της.
Οι διαφορετικές εκδοχές της καταγωγής της Οι αρχαίες πηγές δεν συμφωνούν όλες για την οικογένεια της Ημέρας. Ο Βακχυλίδης την αποκαλεί λαμπρή κόρη του Χρόνου και της Νύχτας. Στην παράδοση που παραδίδει ο Υγίνος, η Ημέρα συγκαταλέγεται στις θεότητες που γεννήθηκαν από το Χάος. Από την ένωσή της με τον Αιθέρα προέρχονται η Γη, ο Ουρανός και η Θάλασσα. Ο Κικέρων αναφέρει επίσης την Ημέρα και τον Αιθέρα ως γονείς του Ουρανού, διατηρώντας όμως την καταγωγή τους από το Έρεβος και τη Νύχτα. Αυτές οι εκδοχές παρουσιάζουν διαφορετικές μυθολογικές γενεαλογίες.
Όταν η Ημέρα ταυτίζεται με την Ηώ Παρά την κοσμογονική σημασία της, η Ημέρα δεν απέκτησε πλούσια, ανεξάρτητη μυθολογική δράση. Στον Ησίοδο εμφανίζεται περισσότερο ως θεϊκή ουσία παρά ως ανθρωπόμορφη θεά. Σε άλλες πηγές, η μορφή της συγχωνεύεται με την Ηώ, τη θεά της αυγής. Έτσι, ο Παυσανίας περιγράφει παραστάσεις όπου η Ημέρα αρπάζει τον όμορφο Κέφαλο, έναν μύθο που εδώ συνδέεται με την ταύτισή της με την Ηώ. Η ίδια εναλλαγή ονομάτων εμφανίζεται και στις αφηγήσεις για τον Μέμνονα.
Το πένθος για τον Μέμνονα Σε περιγραφή αρχαίας ζωγραφικής παράστασης από τον Φιλόστρατο, η Ηώς θρηνεί τον γιο της, τον Μέμνονα, και ο Ήλιος παρηγορεί την Ημέρα. Τα δύο ονόματα χρησιμοποιούνται για την ίδια μητρική μορφή. Ο Καλλίστρατος περιγράφει επίσης ένα άγαλμα του Μέμνονα που χαιρετούσε με τη φωνή του την ανατολή της Ημέρας, εκφράζοντας χαρά για την παρουσία της μητέρας του. Όταν εκείνη αποχωρούσε, το άγαλμα έβγαζε θλιβερούς στεναγμούς. Η εναλλαγή φωτός και σκοταδιού αποκτά έτσι μια έντονα συναισθηματική διάσταση.
Όταν η Νύχτα εμφανίζεται καταμεσήμερο Η Ημέρα εμφανίζεται και σε περιγραφή της πτώσης του Φαέθοντα, ο οποίος επιχείρησε να οδηγήσει το άρμα του πατέρα του, του Ήλιου, χωρίς να καταφέρει να το ελέγξει. Στη ζωγραφική σκηνή που περιγράφει ο Φιλόστρατος, η Νύχτα διώχνει την Ημέρα από τον μεσημεριανό ουρανό, ενώ ο ηλιακός δίσκος παρασύρει τα άστρα προς τη γη. Οι Ώρες εγκαταλείπουν τις θέσεις τους και φεύγουν προς το σκοτάδι. Η ανατροπή της συνηθισμένης εναλλαγής ημέρας και νύχτας συνοδεύει την καταστροφή.
Μια λιγότερο γνωστή μορφή του φωτός Η Ημέρα μάς φέρνει κοντά σε μια μυθολογική εικόνα όπου το φως, το σκοτάδι και η αυγή έχουν ξεχωριστή υπόσταση, αλλά συχνά συνδέονται μεταξύ τους. Γνωρίζατε αυτή τη θεότητα; Αν βρήκατε ενδιαφέρουσα την ιστορία της, μπορείτε να μοιραστείτε το κείμενο και να περιηγηθείτε στον ιστότοπο για περισσότερα σχετικά θέματα ελληνικής μυθολογίας.