Η Εθνική Ένωσις Ελλάδος, γνωστή ως ΕΕΕ ή «Τρία Έψιλον», ήταν μια ακροδεξιά οργάνωση που ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1927 και έδρασε κυρίως στον Μεσοπόλεμο, πριν επανεμφανιστεί στο περιβάλλον της Κατοχής. Δεν ήταν αντιστασιακή οργάνωση. Ήταν ένας από τους χώρους όπου συναντήθηκαν ο ελληνικός εθνικισμός, ο αντικομμουνισμός, ο αντισημιτισμός και η φασιστική πολιτική κουλτούρα. Η παρουσία της βοηθά να καταλάβουμε ότι ο δωσιλογισμός της Κατοχής δεν γεννήθηκε από το μηδέν. Είχε προπολεμικές ρίζες.
Η ΕΕΕ ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη από πρόσφυγες επιχειρηματίες και μικροαστούς της Μικράς Ασίας. Τυπικά εμφανίστηκε ως σωματείο αλληλοβοήθειας, όμως πολύ γρήγορα πήρε πολιτικό χαρακτήρα. Στο καταστατικό της γινόταν δεκτή μόνο η συμμετοχή Χριστιανών, κάτι που έδειχνε εξαρχής τον αποκλειστικό και αντισημιτικό της προσανατολισμό. Η Θεσσαλονίκη της εποχής είχε μεγάλη και ιστορική εβραϊκή κοινότητα, με ισχυρή παρουσία στο εμπόριο, στα επαγγέλματα και στην κοινωνική ζωή. Η ΕΕΕ αναπτύχθηκε μέσα σε αυτό το περιβάλλον ανταγωνισμού, ανασφάλειας και εθνικιστικής έντασης.
Ο ιδρυτής της, Γεώργιος Κοσμίδης, ήταν πρόσφυγας από την Κωνσταντινούπολη και εργαζόταν ως ράφτης στη Θεσσαλονίκη. Η οργάνωση προσπάθησε να εμφανιστεί ως πατριωτική και βενιζελική, όμως οι ιδέες και οι πρακτικές της την έφερναν πολύ πιο κοντά στον ευρωπαϊκό φασισμό. Χρησιμοποιούσε έντονη εθνικιστική ρητορική, καλλιεργούσε μίσος κατά των Εβραίων και των κομμουνιστών και επιδίωκε να εμφανιστεί ως δύναμη «τάξης» απέναντι σε όσους θεωρούσε εσωτερικούς εχθρούς.
Η ΕΕΕ έγινε γνωστή κυρίως για την αντισημιτική της δράση. Η κορύφωση αυτής της δράσης ήταν τα γεγονότα του Κάμπελ το 1931, όταν η εβραϊκή συνοικία Κάμπελ στη Θεσσαλονίκη δέχθηκε επίθεση και πυρπολήθηκε. Το γεγονός αυτό σημάδεψε βαθιά την ιστορία της πόλης, γιατί έδειξε πόσο βίαιος μπορούσε να γίνει ο εθνικιστικός και αντισημιτικός λόγος όταν αποκτούσε οργανωμένη μορφή. Η ΕΕΕ δεν ήταν απλώς μια λέσχη ακραίων ιδεών. Ήταν οργάνωση δρόμου, με παραστρατιωτική λογική, σύμβολα, τελετουργίες και πολιτική βία.
Στον Μεσοπόλεμο, η ΕΕΕ προσπάθησε να απλωθεί και πέρα από τη Θεσσαλονίκη. Η επιρροή της όμως δεν έφτασε ποτέ στο επίπεδο μαζικού κόμματος. Παρέμεινε περισσότερο φασιστικού τύπου οργάνωση πίεσης, με επιρροή σε συγκεκριμένα στρώματα και περιοχές. Η Μεταξική δικτατορία, από το 1936 και μετά, περιόρισε ή απορρόφησε πολλές ακροδεξιές εκφράσεις μέσα στο δικό της κρατικό εθνικιστικό πλαίσιο. Όμως οι άνθρωποι, οι ιδέες και τα δίκτυα της ΕΕΕ δεν εξαφανίστηκαν.
Στην Κατοχή, η ΕΕΕ και πρόσωπα που σχετίζονταν με τον χώρο της βρήκαν νέο πεδίο δράσης. Η κατάρρευση του κράτους, η παρουσία των Γερμανών και η άνοδος του ΕΑΜ δημιούργησαν συνθήκες όπου ο αντικομμουνισμός και ο αντισημιτισμός μπορούσαν να συνδεθούν με τον δωσιλογισμό. Για ανθρώπους που ήδη έβλεπαν τον κομμουνισμό και τους Εβραίους ως εχθρούς του έθνους, η ναζιστική κατοχή δεν ήταν απλώς ξένη κυριαρχία. Μπορούσε να παρουσιαστεί ως ευκαιρία για εκκαθάριση λογαριασμών.
Αυτό είναι το πιο σκοτεινό σημείο της ιστορίας της ΕΕΕ. Η Θεσσαλονίκη υπήρξε πόλη-σύμβολο του ελληνικού εβραϊσμού και ταυτόχρονα τόπος μιας από τις πιο ολοκληρωτικές καταστροφές του. Η εξόντωση της εβραϊκής κοινότητας από τους Ναζί δεν ήταν έργο της ΕΕΕ, αλλά η προπολεμική αντισημιτική ατμόσφαιρα και οι οργανώσεις που την καλλιέργησαν δημιούργησαν ένα επικίνδυνο υπόστρωμα. Όταν ήρθαν οι Γερμανοί, δεν βρήκαν μια κοινωνία άγνωστη προς τον αντισημιτισμό. Βρήκαν υπάρχοντα μίση, ανταγωνισμούς και ανθρώπους πρόθυμους να συνεργαστούν ή να ωφεληθούν.
Η ΕΕΕ συνδέθηκε επίσης με τον σκληρό αντικομμουνισμό της περιόδου. Αυτό την έφερε κοντά στο ευρύτερο πεδίο των δωσιλογικών και παρακρατικών μηχανισμών που αναπτύχθηκαν στην Κατοχή. Όπως και άλλες οργανώσεις του χώρου, παρουσίαζε τον κομμουνισμό ως μεγαλύτερο κίνδυνο από τον κατακτητή. Αυτή η λογική θα γίνει κεντρική στον κατοχικό αντικομμουνισμό και θα κορυφωθεί με τα Τάγματα Ασφαλείας και άλλες ένοπλες ομάδες συνεργασίας.
Η διάλυσή της το 1944 δεν σήμανε ότι χάθηκαν οι ιδέες της. Ο μεταπολεμικός αντικομμουνισμός, το παρακράτος, οι ακροδεξιές οργανώσεις και οι μνήμες του Εμφυλίου κράτησαν ζωντανά πολλά από τα στοιχεία που είχαν εκφραστεί ήδη από τον Μεσοπόλεμο. Η ΕΕΕ ήταν ένας κρίκος σε αυτή την αλυσίδα: από τον προπολεμικό φασισμό και τον αντισημιτισμό, στον κατοχικό δωσιλογισμό και από εκεί στη μεταπολεμική ακροδεξιά.
Η ιστορία της Εθνικής Ενώσεως Ελλάδος είναι άβολη, αλλά απαραίτητη. Δείχνει ότι η Κατοχή δεν δημιούργησε απλώς ήρωες και προδότες σε μια στιγμή κρίσης. Αποκάλυψε βαθύτερα ρεύματα που υπήρχαν ήδη στην ελληνική κοινωνία: εθνικιστική βία, αντισημιτισμό, αντικομμουνισμό, λατρεία της πυγμής, φόβο της κοινωνικής αλλαγής. Η ΕΕΕ υπήρξε μία από τις πιο χαρακτηριστικές εκφράσεις αυτών των ρευμάτων.
Δεν ήταν μεγάλη αντιστασιακή οργάνωση. Δεν ήταν καν αντιστασιακή. Ήταν όμως σημαντική για να καταλάβουμε το άλλο πρόσωπο της εποχής: εκείνο που δεν πολέμησε τον φασισμό, αλλά γοητεύτηκε από αυτόν. Και χωρίς αυτό το πρόσωπο, η ιστορία της Κατοχής μένει μισή.