Η φράση «δεν υπήρξαν νεκροί στο Πολυτεχνείο» αποσιωπά τις ανθρώπινες απώλειες από την καταστολή της εξέγερσης του Νοεμβρίου του 1973. Η έρευνα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών καταγράφει 24 τεκμηριωμένους νεκρούς. Η διάκριση ανάμεσα στον χώρο του ιδρύματος και στους δρόμους όπου εκτυλίχθηκε η καταστολή δεν αναιρεί τις δολοφονίες. Πίσω από τον αριθμό βρίσκονται μαθητές, εργαζόμενοι, περαστικοί και οικογένειες που αναζητούσαν δικαιοσύνη.
Μια εξέγερση που ξεπέρασε τις πύλες
Η κινητοποίηση στο Πολυτεχνείο αποτέλεσε συνέχεια των φοιτητικών αντιδράσεων στη δικτατορία, με προηγούμενο την κατάληψη της Νομικής. Χωρίς έτοιμη υποδομή για μια πολυήμερη παραμονή, οι φοιτητές οργάνωσαν μαγειρεία, συγκέντρωσαν χρήματα και δημιούργησαν πρόχειρο ιατρείο. Ο ραδιοφωνικός σταθμός καλούσε τους πολίτες να συμπαρασταθούν. Εργάτες, μαθητές και άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών συγκεντρώνονταν στους γύρω δρόμους, μετατρέποντας τη φοιτητική διαμαρτυρία σε ευρύτερη αντιδικτατορική κινητοποίηση.
Από τα δακρυγόνα στα πραγματικά πυρά
Στις 16 Νοεμβρίου η καταστολή κλιμακώθηκε. Η Πατησίων και οι γύρω δρόμοι γέμισαν δακρυγόνα, καπνούς και τραυματίες. Μαρτυρίες περιγράφουν ενόπλους σε ταράτσες και παράθυρα, μεταξύ άλλων στο Υπουργείο Δημόσιας Τάξεως και στο κτίριο του ΟΤΕ. Οι πυροβολισμοί δεν περιορίζονταν μπροστά στην πύλη. Χτυπούσαν και ανθρώπους που προσπαθούσαν να πλησιάσουν ή να βρουν καταφύγιο, σκορπίζοντας φόβο πολύ πριν από την εισβολή του τανκ.
Ένα ιατρείο που δεν είχε προετοιμαστεί για σφαίρες
Ο χώρος πρώτων βοηθειών μέσα στο Πολυτεχνείο είχε στηθεί για συνηθισμένα περιστατικά, όχι για βαριά τραύματα από πυροβόλα όπλα. Σύντομα, όμως, χρειάστηκε να αντιμετωπίσει ακατάσχετες αιμορραγίες. Οι διαθέσιμες μαρτυρίες περιλαμβάνουν περιγραφές νεκρών που μεταφέρθηκαν εκεί, χωρίς να ταυτοποιούνται όλοι. Γι’ αυτό χρειάζεται διάκριση ανάμεσα στην προσωπική μαρτυρία και στην τεκμηριωμένη ταυτοποίηση κάθε θύματος, χωρίς να υποβαθμίζεται η πραγματικότητα της αιματηρής καταστολής.
Η αλληλεγγύη μέσα στον κίνδυνο
Σε διπλανή πολυκατοικία, μια θυρωρός άνοιξε την είσοδο και έδωσε καταφύγιο σε τραυματισμένους ανθρώπους. Γιατροί τούς περιέθαλψαν σε διαμέρισμα, χρησιμοποιώντας αυτοσχέδιους νάρθηκες από ξύλινα αντικείμενα και παιδικά παιχνίδια. Σε άλλο περιστατικό, μια γραβάτα χρησιμοποιήθηκε για να περιοριστεί η αιμορραγία τραυματία. Αυτές οι μικρές πράξεις δείχνουν τι σήμαινε τότε η βοήθεια: άμεση απόφαση, ελάχιστα μέσα και προσωπικό ρίσκο.
Ο Διομήδης Κομνηνός και οι άνθρωποι που δεν επέστρεψαν
Ο 17χρονος μαθητής Διομήδης Κομνηνός χτυπήθηκε θανάσιμα ενώ βοηθούσε στη μεταφορά τραυματιών κοντά στο Υπουργείο Δημόσιας Τάξεως. Ο πατέρας του αγωνίστηκε για να αναγνωριστεί η δολοφονία του. Ανάμεσα στα θύματα ήταν επίσης η νεαρή Νορβηγίδα τουρίστρια Toril Margrethe Engeland και ο ιδιωτικός υπάλληλος Βασίλειος Φάμελος. Οι ιστορίες τους υπενθυμίζουν ότι ο κίνδυνος δεν αφορούσε μόνο όσους βρίσκονταν μέσα στην κατάληψη.
Ο Μάρκος Καραμανλής και ο Μιχάλης Μυρογιάννης
Ο ηλεκτρολόγος Μάρκος Καραμανλής σκοτώθηκε από πυρά που προήλθαν από το κτίριο του ΟΤΕ, ενώ είχε καταφύγει σε ταράτσα. Ο Χρήστος Μαλιαράκης τραυματίστηκε επίσης και έζησε επί δεκαετίες με σφαίρα στο κεφάλι. Ο Καραμανλής άφησε πίσω τη σύντροφό του, που κυοφορούσε τον γιο τους. Ο 20χρονος Μιχάλης Μυρογιάννης πυροβολήθηκε από τον Νικόλαο Ντερτιλή στη διασταύρωση Πατησίων και Στουρνάρη. Η μητέρα του δεν μπόρεσε να τον δει στο νοσοκομείο πριν πεθάνει.
Τα νοσοκομεία ανάμεσα στη φροντίδα και στην τρομοκρατία
Στο Ρυθμιστικό, γιατροί και νοσηλευτές προσπαθούσαν να σώσουν τραυματίες, ενώ καταγγελίες περιγράφουν ξυλοδαρμούς και εκφοβισμό από αστυνομικούς και άνδρες με πολιτικά. Ο φοιτητής Γιώργος Οικονόμου σώθηκε έπειτα από σοβαρό τραυματισμό. Στην κάρτα νοσηλείας του γράφτηκε ότι έπασχε από σκωληκοειδίτιδα, ώστε να προστατευτεί από την αναζήτηση τραυματισμένων διαδηλωτών. Η περίθαλψη απαιτούσε μερικές φορές και απόκρυψη της αλήθειας από τους διώκτες.
Οι οικογένειες απέναντι στη σιωπή
Ο πεντάχρονος Δημήτρης Θεοδώρας σκοτώθηκε στου Ζωγράφου ενώ βρισκόταν με τη μητέρα του για ψώνια. Ο 63χρονος Ανδρέας Κούμπος υπέκυψε ύστερα από παρατεταμένη νοσηλεία. Συγγενείς θυμάτων κατήγγειλαν πιέσεις και προσφορές οικονομικής εξασφάλισης για να μη διεκδικήσουν δικαιοσύνη. Η δίκη του Πολυτεχνείου πραγματοποιήθηκε το 1975, αλλά δεν τιμωρήθηκαν όλοι όσοι συμμετείχαν στην καταστολή. Η διατήρηση των ονομάτων και των τεκμηρίων παραμένει ουσιαστική απέναντι στην αποσιώπηση.
Η μνήμη αξίζει να μοιράζεται
Γνωρίζατε αυτές τις ιστορίες; Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να περιηγηθείτε στην ιστοσελίδα για περισσότερα σχετικά άρθρα.



