Η Πανδώρα είναι μία από τις πιο γνωστές μορφές της ελληνικής μυθολογίας, αλλά η ιστορία της δεν έχει μόνο μία εκδοχή. Δημιουργημένη από πηλό, προικισμένη με δώρα από τους θεούς και συνδεδεμένη με την εμφάνιση των ανθρώπινων δεινών, βρίσκεται στο κέντρο ενός μύθου για τη θεϊκή τιμωρία και την ανθρώπινη μοίρα. Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι ότι το περιεχόμενο του περίφημου πιθαριού αλλάζει ανάλογα με την παράδοση, ενώ η ελπίδα διατηρεί πάντα ξεχωριστή θέση.
Η φωτιά που προκάλεσε την οργή του Δία Η ιστορία ξεκινά με τον Προμηθέα, ο οποίος έκλεψε τη φωτιά από τους θεούς για να τη δώσει στους ανθρώπους. Στην αφήγηση του Ησιόδου, τη μετέφερε κρυμμένη μέσα σε έναν κούφιο βλαστό νάρθηκα. Ο Δίας, εξοργισμένος, αποφάσισε να τιμωρήσει τους θνητούς με ένα δώρο που θα τους γοήτευε, αλλά θα έφερνε δυστυχία. Έτσι έδωσε εντολή στον Ήφαιστο να πλάσει από χώμα και νερό μια γυναίκα με όψη όμοια με εκείνη των αθάνατων θεαινών.
Μια γυναίκα με δώρα από τον Όλυμπο Η δημιουργία της Πανδώρας ήταν συλλογικό έργο των θεών. Η Αθηνά τη στόλισε και της δίδαξε την υφαντική, ενώ η Αφροδίτη τής χάρισε ομορφιά και γοητεία. Οι Χάριτες και η Πειθώ πρόσθεσαν χρυσά περιδέραια και οι Ώρες στεφάνωσαν το κεφάλι της με ανοιξιάτικα λουλούδια. Ο Ερμής, ακολουθώντας τη θέληση του Δία, της έδωσε λαλιά, αλλά και δόλο. Το όνομα Πανδώρα συνδέεται με τα δώρα όλων των θεών, αν και παραδίδεται επίσης με τη σημασία «αυτή που προσφέρει τα πάντα».
Η προειδοποίηση που αγνόησε ο Επιμηθέας Ο Ερμής οδήγησε την Πανδώρα στον Επιμηθέα, τον αδελφό του Προμηθέα. Ο Προμηθέας τον είχε προειδοποιήσει να μη δεχτεί ποτέ δώρο από τον Δία, επειδή μπορούσε να κρύβει κίνδυνο για τους ανθρώπους. Εκείνος, όμως, την αποδέχτηκε και κατάλαβε το λάθος του όταν ήταν πλέον αργά. Η αντίθεση ανάμεσα στην προνοητικότητα του Προμηθέα και την απερισκεψία του Επιμηθέα αποτελεί βασικό στοιχείο της αφήγησης: το ελκυστικό δώρο αποδεικνύεται παγίδα.
Το πιθάρι που απελευθέρωσε τα δεινά Στα «Έργα και Ημέραι» του Ησιόδου, οι άνθρωποι ζούσαν προηγουμένως μακριά από τις αρρώστιες, τον εξαντλητικό μόχθο και τις συμφορές. Όταν η Πανδώρα σήκωσε το καπάκι ενός μεγάλου πιθαριού, τα δεινά σκορπίστηκαν στον κόσμο. Οι ασθένειες άρχισαν να επισκέπτονται τους θνητούς μέρα και νύχτα, σιωπηλά, επειδή ο Δίας τούς είχε αφαιρέσει τη φωνή. Μόνο η Ελπίδα παρέμεινε μέσα, καθώς το καπάκι έκλεισε πριν προλάβει να βγει. Το αντικείμενο της αφήγησης είναι, λοιπόν, πιθάρι και όχι κουτί.
Όταν από το αγγείο φεύγουν τα αγαθά Δεν συμφωνούν όλες οι παραδόσεις ότι το αγγείο περιείχε συμφορές. Σε αισώπειο μύθο, ο Δίας συγκεντρώνει μέσα του όλα τα αγαθά και το αφήνει στα χέρια των ανθρώπων. Όταν ένας άνθρωπος το ανοίγει, εκείνα επιστρέφουν στους θεούς και απομένει μόνο η Ελπίδα, υποσχόμενη όσα χάθηκαν. Στον Θέογνη, αντίστοιχα, η Ελπίδα μένει κοντά στην ανθρωπότητα, ενώ η Πίστη, η Σωφροσύνη και οι Χάριτες έχουν εγκαταλείψει τη γη. Έτσι, η παρουσία των κακών και η απουσία των καλών δίνουν δύο διαφορετικές όψεις της ανθρώπινης δυστυχίας.
Η ελπίδα ως στήριγμα των θνητών Η ιδιαίτερη θέση της ελπίδας εμφανίζεται και στον «Προμηθέα Δεσμώτη». Εκεί ο Προμηθέας λέει ότι εγκατέστησε στις καρδιές των ανθρώπων «τυφλές ελπίδες», ώστε να πάψουν να προβλέπουν τη μοίρα τους. Ο χορός χαρακτηρίζει αυτή την προσφορά μεγάλο ευεργέτημα. Το απόσπασμα δεν αφηγείται άμεσα το άνοιγμα του πιθαριού, αλλά φωτίζει ένα συγγενικό θέμα: την ελπίδα ως βοήθεια απέναντι στα βάσανα και στη γνώση του αναπόφευκτου τέλους.
Η Πύρρα και η συνέχεια της ανθρωπότητας Κόρη της Πανδώρας και του Επιμηθέα ήταν η Πύρρα, η οποία παρουσιάζεται ως το πρώτο παιδί που γεννήθηκε από θνητή μητέρα. Μαζί με τον σύζυγό της, τον Δευκαλίωνα, επέζησε από τον μεγάλο κατακλυσμό. Για να κατοικήσουν ξανά τη γη, οι δυο τους έριχναν πέτρες πίσω από τους ώμους τους, από τις οποίες δημιουργήθηκαν άνθρωποι. Η οικογένεια της Πανδώρας συνδέεται έτσι τόσο με τα ανθρώπινα δεινά όσο και με μια νέα αρχή.
Μια ιστορία αποτυπωμένη στην τέχνη Η δημιουργία της Πανδώρας εμφανίζεται συχνά στην αρχαία αγγειογραφία: άλλοτε στέκεται σαν άγαλμα ανάμεσα στους θεούς και άλλοτε αναδύεται από τη γη. Ο Παυσανίας αναφέρει επίσης παράσταση της γέννησής της στη βάση του αγάλματος της Αθηνάς στον Παρθενώνα. Οι διαφορετικές αυτές εικόνες, όπως και οι διαφορετικές αφηγήσεις, δείχνουν πόσο πλούσια ήταν η αρχαία παράδοση γύρω από την πρώτη γυναίκα.
Γνωρίζατε αυτές τις εκδοχές; Αν η ιστορία της Πανδώρας σάς φάνηκε ενδιαφέρουσα, μπορείτε να τη μοιραστείτε και να περιηγηθείτε στην ιστοσελίδα για περισσότερα σχετικά κείμενα για την ελληνική μυθολογία.