“html
Εδώ Είναι Μια Λίστα Με 5-8 Κύριες Θεματικές Ενότητες/ενότητες Που Καλύπτονται Στο Βίντεο, Διαμορφωμένες Ως Επικεφαλίδες H2 :
Το βίντεο εξερευνά τα τραγικά τέλη ορισμένων από τους πιο διάσημους ήρωες της ελληνικής μυθολογίας, αποκαλύπτοντας ότι ακόμη και οι πιο δυνατοί και ευφυείς αντιμετώπισαν αναπόφευκτες μοίρες. Η αφήγηση εμβαθύνει στις λεπτομέρειες των θανάτων τους, συχνά προερχόμενες από απρόσμενες πηγές ή ειρωνικές περιστάσεις, τονίζοντας την πεμπτουσία της μοίρας στην ελληνική σκέψη.
Οδυσσέας : Το Τραγικό Τέλος Του Έξυπνου Ήρωα
Η μοίρα του Οδυσσέα, του πολυμήχανου ήρωα, ήταν προκαθορισμένη από νωρίς. Ο τυφλός μάντης Τειρεσίας είχε προειδοποιήσει τον Οδυσσέα πολύ πριν την επιστροφή του στην Ιθάκη, ότι ο θάνατός του θα τον έβρισκε από τη θάλασσα. Ο Οδυσσέας, έχοντας ήδη αντιμετωπίσει αμέτρητους κινδύνους στη θάλασσα, από καταιγίδες που μπορούσαν να διαλύσουν ολόκληρους στόλους μέχρι μυθικά τέρατα όπως η Σκύλλα και η Χάρυβδη, πίστευε ότι κατανοούσε πλήρως την προφητεία.
Θεωρούσε ότι ο θάνατός του θα ερχόταν πάνω σε κάποιο άλλο πλοίο, σε μια άλλη καταιγίδα, ή από κάποιο άλλο τέρας που θα είχε καλέσει ο Ποσειδώνας. Ωστόσο, η μοίρα είχε άλλα σχέδια, σχέδια που ο Οδυσσέας δεν μπορούσε να προβλέψει.
Η Επιστροφή Και Η Μάχη Στην Ιθάκη
Μετά τον Τρωικό Πόλεμο, κανένας άλλος Έλληνας ήρωας δεν περιπλανήθηκε περισσότερο από τον Οδυσσέα. Για δέκα ολόκληρα χρόνια, διέσχισε μια αφιλόξενη Μεσόγειο, στοιχειωμένη από θεούς, τέρατα, μάγισσες και αδύνατες επιλογές, προτού τελικά φτάσει στο σπίτι του, την Ιθάκη. Στη διαδρομή του, είχε τυφλώσει τον Κύκλωπα Πολύφημο, είχε αντισταθεί στη γοητεία της μάγισσας Κίρκης, είχε ξεφύγει από τους Λωτοφάγους και είχε ταξιδέψει ακόμη και στον Κάτω Κόσμο.
Κάθε εμπόδιο που θα έπρεπε να τον είχε σκοτώσει, απέτυχε.
Ακόμη και όταν επέστρεψε στην πατρίδα του, μια άλλη μάχη τον περίμενε. Το παλάτι του είχε καταληφθεί από πάνω από εκατό φιλόδοξους μνηστήρες, οι οποίοι πίστευαν ότι ο βασιλιάς της Ιθάκης είχε πεθάνει χρόνια πριν. Κατανάλωναν τα κοπάδια του, έπιναν το κρασί του και πίεζαν τη βασίλισσα Πηνελόπη να επιλέξει νέο σύζυγο.
Μεταμφιεσμένος σε γέρο ζητιάνο, με τη βοήθεια της Αθηνάς, ο Οδυσσέας περπάτησε απαρατήρητος μέσα στους δικούς του διαδρόμους. Άκουγε, παρατηρούσε, περίμενε. Στη συνέχεια, με το τόξο που μόνο εκείνος μπορούσε να τεντώσει, αποκάλυψε την ταυτότητά του. Η σφαγή που ακολούθησε έγινε μία από τις πιο αιματηρές σκηνές στην ελληνική μυθολογία.
Ένας προς έναν, οι μνηστήρες έπεσαν. Στο τέλος της ημέρας, η Ιθάκη είχε ξανά τον βασιλιά της.
Η Απροσδόκητη Προφητεία Και Ο Θάνατος
Για τους περισσότερους σύγχρονους αναγνώστες, η ιστορία του Οδυσσέα φαίνεται να τελειώνει εδώ. Ωστόσο, ένα από τα πιο παράξενα κεφάλαια της ελληνικής μυθολογίας άρχισε μετά το τέλος της Οδύσσειας. Χρόνια νωρίτερα, κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο νησί της Αιαίας, ο Οδυσσέας είχε αποκτήσει έναν γιο με τη μάγισσα Κίρκη. Το όνομά του ήταν Τηλέγονος. Σε αντίθεση με τον Τηλέμαχο, που μεγάλωσε λαχταρώντας τον πατέρα που δεν γνώρισε ποτέ, ο Τηλέγονος έφτασε στην ενηλικίωση χωρίς καν να γνωρίζει την ταυτότητα του πατέρα του. Όταν έφτασε σε ηλικία, η Κίρκη τον έστειλε να βρει τον Οδυσσέα. Τον εξόπλισε με ένα ασυνήθιστο όπλο : όχι ένα χάλκινο ή σιδερένιο δόρυ, αλλά ένα με θανάσιμη αιχμή κατασκευασμένη από το κεντρί μιας σαλάχας, ενός ωχρού, δηλητηριώδους θαλάσσιου πλάσματος.
Κανείς από αυτούς δεν γνώριζε ότι η προφητεία εκτυλίσσονταν ήδη. Όταν ο Τηλέγονος έφτασε στην Ιθάκη, δεν κατάλαβε σε ποιο νησί είχε αποβιβαστεί. Πιστεύοντας ότι βρισκόταν σε ξένη γη, αυτός και οι σύντροφοί του λεηλάτησαν ζώα κατά μήκος της ακτής. Η είδηση έφτασε γρήγορα στο παλάτι. Ο Οδυσσέας συγκέντρωσε τους πολεμιστές του και βγήκε να αντιμετωπίσει τους εισβολείς. Πατέρας και γιος βρέθηκαν αντιμέτωποι. Κανείς δεν αναγνώρισε τον άλλο. Δεν υπήρξε δραματική συνάντηση, ούτε θεϊκή προειδοποίηση, ούτε τελευταία ευκαιρία να σταματήσουν αυτό που επρόκειτο να συμβεί. Μόνο σύγχυση. Η μάχη ήταν σύντομη. Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, ο Τηλέγονος προώθησε το δόρυ του. Η αιχμή της σαλάχας τρύπησε τον Οδυσσέα. Η πληγή αποδείχθηκε θανατηφόρα. Μόνο μετά τη μάχη αποκαλύφθηκε η φρικτή αλήθεια : ο άνδρας που κοιτούσε στο έδαφος ήταν ο πατέρας που ο Τηλέγονος είχε διασχίσει τη θάλασσα για να βρει.
Η Κληρονομιά Της Προφητείας
Σύμφωνα με την μεταγενέστερη αρχαία παράδοση, ο Τηλέγονος, συντετριμμένος, μετέφερε το σώμα του Οδυσσέα πίσω στην Αιαία, όπου η Κίρκη έθαψε τον μεγαλύτερο ήρωα της Ιθάκης. Η προφητεία είχε εκπληρωθεί, όχι επειδή ο Οδυσσέας πνίγηκε, ούτε επειδή ο Ποσειδώνας τον διεκδίκησε τελικά, αλλά επειδή το όπλο που τον σκότωσε προήλθε από τη θάλασσα την ίδια.
Ήταν μια εκπλήρωση τόσο απροσδόκητη που ο Οδυσσέας δεν θα μπορούσε ποτέ να την είχε φανταστεί.
Αυτή η ιστορία δεν εμφανίζεται στην Οδύσσεια του Ομήρου. Προέρχεται από την χαμένη επική ποιητική συλλογή της Τηλεγονίας, η οποία παραδοσιακά αποδίδεται στον Ευγέονα της Κυρήνης τον 1ο αιώνα π. Χ. Το πρωτότυπο ποίημα έχει χαθεί. Επιβιώνει μόνο μέσω περιλήψεων και αναφορών που διασώθηκαν από μεταγενέστερους αρχαίους συγγραφείς.
Λόγω αυτού, οι ιστορικοί δεν μπορούν να γνωρίζουν κάθε λεπτομέρεια με βεβαιότητα. Ωστόσο, το τέλος έγινε μία από τις πιο διαρκείς παραδόσεις που συνδέονται με τον Οδυσσέα. Είναι επίσης ένα από τα πιο σκληρά. Ο άνθρωπος που εξαπάτησε τους Τρώες με το ξύλινο άλογο, που ξεγέλασε τον Κύκλωπα, που ξέφυγε από τις Σειρήνες, που επέζησε 20 χρόνια πολέμου και περιπλάνησης, σκοτώθηκε τελικά από τον γιο που δεν ήξερε καν ότι υπήρχε, με ένα όπλο φτιαγμένο από ψάρι.
Ίσως γι’ αυτό η ιστορία επέζησε για πάνω από 2.000 χρόνια. Οι Έλληνες ήρωες δεν είχαν ποτέ γραφτεί να νικήσουν τον θάνατο. Είχαν γραφτεί να τον αντιμετωπίσουν. Ο Οδυσσέας ξέφυγε από τέρατα, ξέφυγε από θυσίες, ξέφυγε ακόμη και από την οργή των Θεών. Αλλά δεν μπορούσε ποτέ να ξεφύγει από το ένα πράγμα που κανένας ήρωας δεν μπορεί : τη μοίρα που τον περίμενε από την αρχή.
Η Σημασία Της Θαλάσσιας Προέλευσης Του Όπλου
Η τραγικότητα του τέλους του Οδυσσέα έγκειται στην ειρωνεία της προφητείας. Ενώ ο ίδιος περίμενε τον θάνατο από τις δυνάμεις του Ποσειδώνα ή από θαλάσσια τέρατα, η μοίρα του υλοποιήθηκε μέσω ενός όπλου που προερχόταν από τη θάλασσα, αλλά με έναν τρόπο που δεν μπορούσε να προβλέψει.
Το κεντρί της σαλάχας, ένα όπλο που συμβολίζει την κρυφή, δηλητηριώδη φύση της θάλασσας, έγινε το εργαλείο της καταστροφής του. Αυτό υπογραμμίζει την ιδέα ότι η μοίρα συχνά βρίσκει απρόσμενους δρόμους, και ότι ακόμη και η μεγαλύτερη ευφυΐα δεν μπορεί πάντα να ξεπεράσει τις προκαθορισμένες της δυνάμεις.
Οδυσσέας : Το Τραγικό Τέλος Του Έξυπνου Ήρωα
Η μοίρα του Οδυσσέα, του έξυπνου και πολυμήχανου βασιλιά της Ιθάκης, αποτελεί ένα από τα πιο τραγικά τέλη στην ελληνική μυθολογία. Παρά την ευφυΐα του, την αντοχή του και την ικανότητά του να ξεπερνά εμπόδια που θα είχαν συντρίψει άλλους, η προφητεία του θανάτου του δεν μπορούσε να αποφευχθεί.
Η ιστορία του τονίζει την παντοδυναμία της μοίρας, ακόμα και για τους πιο ικανούς θνητούς.
Η Προφητεία Του Τειρεσία
Πολύ πριν την επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη, ο τυφλός μάντης Τειρεσίας είχε προειδοποιήσει τον ήρωα για το αναπόφευκτο του θανάτου του. Η προφητεία ήταν σαφής : ο θάνατος θα τον έβρισκε από τη θάλασσα. Ο Οδυσσέας, έχοντας βιώσει τις φρικτές δυνάμεις της θάλασσας για πολλά χρόνια, είχε αντιμετωπίσει καταιγίδες που διέλυαν στόλους, είχε ξεφύγει από την πειραστική Σκύλλα και την καταπιεστική Χάρυβδη, και είχε δει πολλούς συντρόφους του να χάνονται στα κύματα. Με βάση αυτές τις εμπειρίες, ο Οδυσσέας πίστευε ότι είχε κατανοήσει πλήρως την προφητεία. Φανταζόταν τον θάνατό του να έρχεται είτε μέσω μιας άλλης καταιγίδας, είτε από κάποιο θαλάσσιο τέρας που θα είχε στείλει ο οργισμένος Ποσειδώνας. Ωστόσο, η μοίρα είχε σχεδιάσει έναν τρόπο θανάτου που ξεπερνούσε την ευφυΐα και την εμπειρία του.
Η Μακρά Και Επικίνδυνη Επιστροφή
Μετά την πτώση της Τροίας, ο Οδυσσέας ξεκίνησε την περίφημη δεκαετή του περιπλάνηση. Η Μεσόγειος, που κάποτε ήταν το πεδίο της δόξας του, μετατράπηκε σε έναν εφιάλτη γεμάτο κινδύνους. Αντιμετώπισε θεούς, τέρατα, μαγικές πλάνες και ηθικά διλήμματα που δοκίμαζαν τα όρια της αντοχής του.
Είχε την τύχη να επιβιώσει από την επαφή με τους Λωτοφάγους, να ξεφύγει από τη γοητεία της Κίρκης, να τυφλώσει τον τρομερό Κύκλωπα Πολύφημο, και να κατέβει ακόμη και στον Κάτω Κόσμο. Κάθε εμπόδιο που θα μπορούσε να είχε τερματίσει τη ζωή του, τελικά αποδείχθηκε ανίσχυρο απέναντί του.
Η Μάχη Στην Ιθάκη
Η επιστροφή του στην Ιθάκη δεν σήμανε το τέλος των δοκιμασιών του. Το παλάτι του είχε καταληφθεί από εκατοντάδες φιλόδοξους μνηστήρες, οι οποίοι, πιστεύοντας ότι ο Οδυσσέας είχε πεθάνει, ζούσαν εις βάρος του, κατανάλωναν τους πόρους του και πίεζαν τη σύζυγό του, Πηνελόπη, να παντρευτεί έναν από αυτούς.
Με τη βοήθεια της θεάς Αθηνάς, ο Οδυσσέας επέστρεψε μεταμφιεσμένος σε ζητιάνο. Παρατήρησε τους μνηστήρες, άκουσε τις συνομιλίες τους και περίμενε την κατάλληλη στιγμή. Όταν έφτασε η ώρα, τέντωσε το τόξο του, ένα τόξο που μόνο εκείνος μπορούσε να χειριστεί, και αποκάλυψε την ταυτότητά του.
Ακολούθησε μια βίαιη μάχη, κατά την οποία ο Οδυσσέας, με τη βοήθεια του γιου του Τηλέμαχου και πιστών υπηκόων, εξολόθρευσε όλους τους μνηστήρες, αποκαθιστώντας την τάξη και την εξουσία του στην Ιθάκη.
Το Τραγικό Τέλος : Η Προφητεία Που Εκπληρώθηκε
Παρά την επιτυχή εκπλήρωση της αποστολής του στην Ιθάκη, η μοίρα του Οδυσσέα δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί. Η προφητεία του Τειρεσία αφορούσε τον τρόπο του θανάτου του, όχι το πότε θα συνέβαινε. Σύμφωνα με μεταγενέστερες παραδόσεις, όπως αυτές που προέρχονται από την χαμένη επική ποιητική συλλογή της Τηλεγονίας, ο Οδυσσέας απέκτησε έναν γιο, τον Τηλέγονο, με την μάγισσα Κίρκη. Ο Τηλέγονος, αγνοώντας την ταυτότητα του πατέρα του, στάλθηκε από τη μητέρα του να τον βρει. Οπλισμένος με ένα δόρυ που η αιχμή του ήταν φτιαγμένη από το κεντρί μιας δηλητηριώδους σαλάχας, ο Τηλέγονος έφτασε στην Ιθάκη. Σε μια τραγική παρεξήγηση, πατέρας και γιος βρέθηκαν αντιμέτωποι σε μάχη. Ο Τηλέγονος, αναγνωρίζοντας τον Οδυσσέα ως εχθρό, τον σκότωσε με το δηλητηριώδες δόρυ του. Έτσι, η προφητεία του Τειρεσία εκπληρώθηκε με τον πιο απρόσμενο και τραγικό τρόπο : ο θάνατος του Οδυσσέα ήρθε από τη θάλασσα, μέσω ενός όπλου θαλάσσιας προέλευσης, και από τα χέρια του δικού του γιου, τον οποίο δεν γνώριζε.
Η Σημασία Της Ειρωνείας
Το τέλος του Οδυσσέα είναι ιδιαίτερα ειρωνικό. Ενώ είχε επιβιώσει από αμέτρητους κινδύνους, μάχες και θεϊκές παρεμβάσεις, τελικά σκοτώθηκε από μια απρόσμενη συνάντηση, με ένα όπλο που δεν μπορούσε να προβλέψει, και από ένα πρόσωπο που δεν αναγνώρισε. Η ιστορία του υπογραμμίζει την ιδέα ότι η μοίρα μπορεί να είναι αμείλικτη και ότι ακόμη και η μεγαλύτερη ευφυΐα και η εμπειρία δεν μπορούν πάντα να αποτρέψουν την προκαθορισμένη κατάληξη.
Η θάλασσα, που ήταν τόσο συχνά το πεδίο μάχης του, έγινε τελικά και ο τόπος του θανάτου του, επιβεβαιώνοντας την προφητεία με έναν τρόπο που κανείς δεν θα μπορούσε να είχε φανταστεί.
## Ηρακλής : Η Καταστροφή από ένα Δώρο Αγάπης
Ο Ηρακλής, ο ισχυρότερος ήρωας σε ολόκληρη την ελληνική μυθολογία, δεν ηττήθηκε από κανένα τέρας, ούτε καν από τους ίδιους τους θεούς. Η καταστροφή του ήρθε από ένα κομμάτι ρούχου, ένα δώρο αγάπης που αποδείχθηκε θανατηφόρο. Μετά την ολοκλήρωση των 12 άθλων, ο Ηρακλής είχε επιτύχει ό,τι κανένας θνητός πριν από αυτόν. Είχε στραγγαλίσει το Λιοντάρι της Νεμέας με γυμνά χέρια, είχε σκοτώσει την Λερναία Ύδρα της οποίας το δηλητηριώδες αίμα θα καθόριζε αργότερα τη δική του μοίρα, είχε αιχμαλωτίσει το χρυσό ελάφι της Άρτεμης, είχε καθαρίσει τους στάβλους του Αυγεία σε μία μόνο ημέρα και είχε κατέβει ζωντανός στον Άδη για να φέρει πίσω τον Κέρβερο. Καμία πρόκληση δεν φάνταζε αδύνατη. Βασιλιάδες τον φοβόντουσαν, τέρατα τον απέφευγαν, ακόμα και ο Όλυμπος αναγνώριζε την εξαιρετική του δύναμη. Ωστόσο, καμία από αυτές τις νίκες δεν τον προστάτευσε από ό,τι ακολούθησε.
### Το Τραγικό Δώρο της Διηάνειρας
Χρόνια αργότερα, ο Ηρακλής παντρεύτηκε τη Διηάνειρα και για ένα διάστημα, ο μεγάλος ήρωας φάνηκε να έχει βρει κάτι που σπάνια γνώρισε σε όλη την αιματηρή του ζωή : την ειρήνη. Όμως, η ελληνική μυθολογία σπάνια επιτρέπει στην ειρήνη να διαρκέσει. Κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού τους, ο Ηρακλής και η Διηάνειρα έφτασαν στον ποταμό Ευήνο, όπου συνάντησαν τον Κένταυρο Νέσσο, ο οποίος κέρδιζε τα προς το ζην μεταφέροντας ανθρώπους απέναντι από το νερό. Ο Ηρακλής πέρασε με ασφάλεια, αλλά η Διηάνειρα έμεινε πίσω με τον Κένταυρο. Στη μέση του ποταμού, ο Νέσσος προσπάθησε να την απαγάγει. Ακούγοντας τις κραυγές της, ο Ηρακλής αντέδρασε ακαριαία. Έτρεξε προς το τόξο του. Δεν ήταν ένα συνηθισμένο όπλο. Χρόνια νωρίτερα, αφού είχε σκοτώσει τη Λερναία Ύδρα, ο Ηρακλής είχε βουτήξει πολλά από τα βέλη του στο δηλητήριο του τέρατος, δημιουργώντας μερικά από τα πιο θανατηφόρα όπλα στην ελληνική μυθολογία. Το βέλος χτύπησε τον Νέσσο. Το δηλητήριο άρχισε να εξαπλώνεται στο σώμα του σχεδόν ακαριαία. Καθώς ο Κένταυρος ξεψυχούσε δίπλα στο ποτάμι, μίλησε στη Διηάνειρα για τελευταία φορά. Ισχυρίστηκε ότι το αίμα του είχε μαγικές ιδιότητες. Αν ο Ηρακλής γινόταν ποτέ άπιστος προς εκείνη, θα έπρεπε απλώς να μουλιάσει ένα από τα ρούχα του συζύγου της στο αίμα του και η αγάπη του θα επέστρεφε για πάντα. Ήταν ένα ψέμα. Μια τελευταία πράξη εκδίκησης από έναν εχθρό που πέθαινε.
### Η Φρικτή Συνέπεια του Ψέματος
Η Διηάνειρα τον πίστεψε, μάζεψε προσεκτικά το αίμα και το φύλαξε για χρόνια. Ο χρόνος πέρασε. Ο Ηρακλής συνέχισε να πολεμά σε πολέμους, να κατακτά πόλεις και να χτίζει τη φήμη που θα τον έκανε τον μεγαλύτερο ήρωα της Ελλάδας. Τελικά, φήμες έφτασαν στη Διηάνειρα ότι ο Ηρακλής είχε δείξει ενδιαφέρον για άλλη γυναίκα, την πριγκίπισσα Ιόλη, την οποία είχε πάρει μετά την κατάκτηση της πόλης της Ιχαλίας. Αρχαίες πηγές διαφέρουν ως προς την ακριβή φύση της σχέσης τους. Κάποιες περιγράφουν γνήσια στοργή, άλλες την παρουσιάζουν ως άλλη μια συνέπεια του πολέμου. Για τη Διηάνειρα, η διάκριση δεν είχε πλέον σημασία. Ο φόβος αντικατέστησε σιγά σιγά την εμπιστοσύνη. Θυμούμενη τα τελευταία λόγια του Νέσσου, μούλιασε μια τελετουργική χιτώνα του Ηρακλή στο διατηρημένο αίμα και την έστειλε στον σύζυγό της ως δώρο. Πίστευε ότι έσωζε τον γάμο της. Αντ' αυτού, του έφερε τον θάνατο.
### Ο Θανατηφόρος Χιτώνας
Τη στιγμή που ο Ηρακλής φόρεσε τον χιτώνα, η ζέστη του σώματός του ενεργοποίησε το δηλητήριο της Ύδρας που παρέμενε κρυμμένο στο δηλητηριασμένο αίμα του Νέσσου. Σχεδόν ακαριαία, ένας αφόρητος πόνος εξαπλώθηκε στο σώμα του. Το ύφασμα κόλλησε στο δέρμα του. Όταν προσπάθησε να βγάλει τον χιτώνα, η σάρκα του ξεκολλούσε μαζί του. Αρχαίοι συγγραφείς τον περιγράφουν να ουρλιάζει από αγωνία, όπως ποτέ άλλοτε. Αυτός ήταν ο άνδρας που είχε πολεμήσει λιοντάρια. Ο άνδρας που είχε επιβιώσει από τέρατα. Ο άνδρας που είχε κατέβει στον ίδιο τον Άδη. Τώρα δεν μπορούσε να κάνει τίποτα. Κανένα μαχαίρι δεν μπορούσε να κόψει το δηλητήριο. Κανένας γιατρός δεν μπορούσε να το θεραπεύσει. Καμία πράξη δύναμης δεν μπορούσε να το υπερνικήσει. Ο μεγαλύτερος πολεμιστής της ελληνικής μυθολογίας είχε επιτέλους βρει έναν εχθρό που δεν μπορούσε να πολεμήσει.
### Η Τελική Πράξη : Η Πυρά
Συνειδητοποιώντας ότι δεν υπήρχε διαφυγή, ο Ηρακλής διέταξε τους συντρόφους του να χτίσουν μια τεράστια πυρά στην κορυφή του όρους Οίτη. Όταν το ξύλο ήταν έτοιμο, ανέβηκε ο ίδιος πάνω της. Κανένας από τους ακολούθους του δεν ήθελε να ανάψει τη φωτιά. Σύμφωνα με διάφορες αρχαίες παραδόσεις, ήταν τελικά ο Πύρρασος (ή σε κάποιες εκδοχές, ο γιος του Φιλοκτήτη) που ανέλαβε το έργο, αφού ο Ηρακλής του υποσχέθηκε να του δώσει το διάσημο τόξο και τα δηλητηριασμένα βέλη του ως αντάλλαγμα. Οι φλόγες υψώθηκαν γύρω από τον ήρωα. Το θνητό του σώμα εξαφανίστηκε στη φωτιά. Αλλά αυτό δεν ήταν το τέλος. Σύμφωνα με την πιο διαδεδομένη εκδοχή του μύθου, ο Δίας παρακολουθούσε από τον Όλυμπο καθώς η φωτιά κατανάλωνε την ανθρώπινη μορφή του Ηρακλή. Ο πόνος είχε τελειώσει. Το θνητό μέρος του Ηρακλή χάθηκε. Το θεϊκό μέρος ανέβηκε στον Όλυμπο, όπου έγινε δεκτό ανάμεσα στους ίδιους τους θεούς. Και τελικά συμφιλιώθηκε με την Ήρα, τη θεά της οποίας το μίσος είχε διαμορφώσει μεγάλο μέρος της ζωής του. Δεν συμφωνούν όλες οι αρχαίες πηγές και οι ιστορικοί με ακριβώς τον ίδιο τρόπο. Κάποιες διατηρούν διαφορετικές λεπτομέρειες για τη δοκιμασία, ενώ άλλες δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην αποθέωση του Ηρακλή παρά στον πόνο. Όμως, όλες συμφωνούν σε ένα εξαιρετικό γεγονός : Κανένα τέρας δεν νίκησε ποτέ τον Ηρακλή. Κανένας εχθρικός πολεμιστής δεν τον σκότωσε. Η μοίρα του ήρωα ήρθε από την εκδίκηση ενός εχθρού που πέθαινε, το δηλητήριο ενός πλάσματος που είχε ήδη σκοτώσει, και την απελπισμένη αγάπη της γυναίκας που δεν τον αμφισβήτησε ποτέ. Ίσως γι' αυτό ο θάνατός του παραμένει ένας από τους πιο τραγικούς σε ολόκληρη τη μυθολογία. Ο Ηρακλής κατέκτησε σχεδόν τα πάντα που μπορούσε να φανταστεί ο αρχαίος κόσμος. Αλλά στο τέλος, ο πιο δυνατός άνθρωπος στη ζωή ανακάλυψε ότι ορισμένα τραύματα δεν μπορούν να ξεπεραστούν με δύναμη. Επειδή ακόμα και οι θρύλοι μπορούν να καταστραφούν από τους ανθρώπους που τους αγαπούν περισσότερο.
## Αχιλλέας : Ο Μεγαλύτερος Πολεμιστής, Σκοτωμένος από την Αχίλλειο Πτέρνα
Ο Αχιλλέας, ο αδιαμφισβήτητος μεγαλύτερος πολεμιστής του Τρωικού Πολέμου, δεν πέθανε σε μια μονομαχία με τον Έκτορα, ούτε ηττήθηκε από ολόκληρο τον στρατό των Τρώων. Ο θάνατός του ήρθε από ένα βέλος, το οποίο, σύμφωνα με την πιο διάσημη εκδοχή της ιστορίας, χτύπησε το μόνο μέρος του σώματός του που μπορούσε να τραυματιστεί : τη φτέρνα του. Αυτή η λεπτομέρεια έχει γίνει τόσο διάσημη που η φράση "αχίλλειος πτέρνα" χρησιμοποιείται σήμερα για οποιαδήποτε κρυμμένη αδυναμία ικανή να καταστρέψει κάτι κατά τα άλλα ισχυρό. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι ο Όμηρος δεν αναφέρει ποτέ τίποτα γι' αυτό. Στην Ιλιάδα, ο Αχιλλέας είναι εξαιρετικός, αλλά όχι σωματικά άτρωτος. Η ιστορία για τη μητέρα του που τον βούτηξε στον ποταμό Στύγα εμφανίζεται αιώνες αργότερα, πιο καθαρά στην ημιτελή επική ποιητική σύνθεση του Ρωμαίου ποιητή Στάτιου, την "Αχιλλεΐδα", γραμμένη τον 5ο αιώνα π.Χ.
### Η Μητέρα και ο Στύγας
Σύμφωνα με αυτή τη μεταγενέστερη παράδοση, η μητέρα του Αχιλλέα, η θαλάσσια νύμφη Θέτιδα, γνώριζε ήδη ότι ο γιος της ήταν γραφτό να πεθάνει νέος. Απελπισμένη να τον προστατεύσει, πήρε το βρέφος στον ποταμό Στύγα, ένα από τα ποτάμια του Κάτω Κόσμου, και βούτηξε το σώμα του στα σκοτεινά νερά. Το ποτάμι έκανε κάθε σημείο που άγγιξε άτρωτο, αλλά η θεά τον κράτησε από τη μία φτέρνα. Αυτό το μοναδικό σημείο έμεινε στεγνό, ένα μικρό θνητό εξόγκωμα σε ένα κατά τα άλλα άτρωτο σώμα. Το αν οι Έλληνες της εποχής του Ομήρου γνώριζαν αυτή την εκδοχή παραμένει αβέβαιο. Αυτό που οι αρχαίες παραδόσεις συμφωνούν είναι ότι ο Αχιλλέας δεν θα επιβίωνε από την πτώση της Τροίας. Η μοίρα του είχε καθοριστεί πολύ πριν από την τελική μάχη.
### Η Επιλογή της Δόξας
Είχε την επιλογή : να μείνει στο σπίτι και να ζήσει μια μακρά, αόρατη ζωή, ή να πλεύσει για την Τροία για να κερδίσει αιώνια δόξα και να πεθάνει νέος. Ο Αχιλλέας επέλεξε τη δόξα. Για χρόνια, αυτή η απόφαση φάνηκε δικαιολογημένη. Κανένας Τρώας πολεμιστής δεν μπορούσε να τον σταματήσει. Σκότωνε ανθρώπους τόσο γρήγορα που ολόκληρα τμήματα του πεδίου της μάχης έμεναν άναυδα με την εμφάνισή του. Όταν αποσύρθηκε από τη μάχη μετά τη διαμάχη του με τον Αγαμέμνονα, οι Έλληνες σχεδόν έχασαν τον πόλεμο. Όταν επέστρεψε μετά τον θάνατο του Πάτροκλου, συνέβη κάτι σχεδόν απάνθρωπο. Η θλίψη του μετατράπηκε σε οργή. Το μένος του έγινε μια σφαγή. Κυνήγησε τον Έκτορα γύρω από τα ερείπια της Τροίας. Τον σκότωσε και έσυρε το σώμα του πίσω από ένα άρμα, ενώ η οικογένεια του Έκτορα παρακολουθούσε από ψηλά. Ο Αχιλλέας είχε γίνει ο πιο τρομακτικός άνθρωπος εν ζωή, αλλά ο φόβος δεν τον έκανε αθάνατο.
### Ο Θάνατος από το Βέλος του Πάρη
Οι αρχαίες πηγές διαφωνούν σχετικά με τις ακριβείς συνθήκες του θανάτου του. Στην πιο διάσημη παράδοση του πεδίου της μάχης, ο Πάρης, πρώην βασιλιάς της Τροίας, έριξε το βέλος που τον σκότωσε. Ο Πάρης ήταν ο άνθρωπος του οποίου η απαγωγή ή η φυγή με την Ελένη είχε προκαλέσει τον πόλεμο. Ήταν επίσης ο ακριβώς αντίθετος του Αχιλλέα. Ο Πάρης πολεμούσε με τόξο από απόσταση. Ο Αχιλλέας πολεμούσε πρόσωπο με πρόσωπο. Σύμφωνα με τις ηρωικές αξίες που αντανακλώνται σε μεγάλο μέρος της ελληνικής επικής ποίησης, η τοξοβολία μπορούσε να θεωρηθεί λιγότερο τιμητική, ειδικά όταν ο τοξότης παρέμενε πίσω λόγω τύχης ή απέφευγε την άμεση αντιπαράθεση. Ο θάνατος του Αχιλλέα από το βέλος του Πάρη ήταν therefore περισσότερο από απλή μοίρα. Ήταν ταπείνωση. Αλλά ο Πάρης δεν έδρασε μόνος. Μεταγενέστερες ελληνικές παραδόσεις περιγράφουν σταθερά τον Θεό Απόλλωνα να καθοδηγεί το βολή. Ο Απόλλων είχε λόγο να μισεί τον Αχιλλέα. Ο Αχιλλέας είχε σκοτώσει τον Τρωίλο σε κάποιες εκδοχές. Είχε απειλήσει την ιερή τάξη του Απόλλωνα και είχε σφάξει Τρώες υπό την προστασία του Θεού. Στην Ιλιάδα, ο Απόλλων υποστηρίζει επανειλημμένα τους Τρώες και αντιτίθεται στον Έλληνα ήρωα. Ο Αχιλλέας μπορούσε να νικήσει θνητούς πολεμιστές. Δεν μπορούσε να νικήσει έναν Θεό που κατεύθυνε το όπλο.
### Η Τελική Στιγμή
Το βέλος πέταξε. Σε μια μεταγενέστερη παράδοση, χτύπησε τη φτέρνα, τη μικρότερη πληγή στο μεγαλύτερο σώμα της Ελλάδας. Η μύτη εισχώρησε εκεί που τα νερά του Στυγίου δεν είχαν αγγίξει ποτέ, και ο Αχιλλέας έπεσε. Άλλες αρχαίες εκδοχές καθιστούν τον θάνατο ακόμα πιο σκοτεινό. Κάποιες παραδόσεις τον τοποθετούν όχι σε ανοιχτή μάχη, αλλά μέσα σε ένα ιερό του Απόλλωνα στη Θύμβρα. Σε αυτές τις ιστορίες, ο Αχιλλέας μαγεύτηκε από την Πολυξένη, μια Τρωίδα πριγκίπισσα. Τον προσκάλεσαν στον ναό με το πρόσχημα διαπραγμάτευσης γάμου ή διευθέτησης μυστικής συνάντησης. Ένα ιερό θα έπρεπε να είναι ασφαλές. Τα όπλα δεν επιτρεπόταν να χρησιμοποιούνται εκεί. Η αιματοχυσία σε ιερό χώρο ήταν προσβολή στους Θεούς. Ο Αχιλλέας μπήκε παρόλα αυτά. Ο Πάρης και οι σύμμαχοί του τον περίμεναν. Ο μεγαλύτερος πολεμιστής της εποχής ενέδρευσε ενώ ήταν άοπλος, ίσως άοπλος, μέσα στον ναό του Θεού που είχε ήδη αποφασίσει ότι θα πέθαινε. Αυτή η εκδοχή δεν εμφανίζεται στον Όμηρο και οι λεπτομέρειές της ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ των μεταγενέστερων συγγραφέων. Αλλά το συναισθηματικό νόημα παραμένει το ίδιο. Ο Αχιλλέας δεν έλαβε τον θάνατο που φανταζόταν όταν επέλεξε τη δόξα. Δεν υπήρχε τελική μονομαχία μεταξύ ίσων. Κανένας πολεμιστής αρκετά δυνατός για να τον νικήσει. Καμία μεγαλοπρεπής τελευταία μάχη μπροστά στη μοίρα της Τροίας. Αντ' αυτού, χτυπήθηκε από απόσταση από τον Πάρη με τη βοήθεια του Απόλλωνα, πιθανώς ενώ στεκόταν σε ιερό χώρο όπου πίστευε ότι προστατευόταν. Μετά τον θάνατό του, οι Έλληνες πολέμησαν απεγνωσμένα για το σώμα του. Ο Αίας ο Μέγας το μετέφερε μακριά, ενώ ο Οδυσσέας απέκρουε τους Τρώες. Οι στάχτες τους αναμίχθηκαν αργότερα με αυτές του Πάτροκλου, του συντρόφου του θανάτου, του οποίου ο θάνατος είχε ωθήσει τον Αχιλλέα πίσω στη μάχη. Οι δύο τους θάφτηκαν μαζί. Ο ήρωας που του δόθηκε η επιλογή μεταξύ αφάνειας και αιώνιας φήμης έλαβε ακριβώς ό,τι επέλεξε. Το όνομά του έγινε αθάνατο. Η ιστορία του έγινε αθάνατη. Αλλά ο ίδιος ο Αχιλλέας πέθανε πριν χτυπήσει η τρίτη καμπάνα. Ποτέ δεν είδε το ξύλινο άλογο. Ποτέ δεν μπήκε στην πόλη που προσπαθούσε να καταστρέψει για χρόνια. Ποτέ δεν επέστρεψε σπίτι. Ο ισχυρότερος μαχητής του πολέμου σκοτώθηκε από το πιο αδύναμο μέρος του σώματός του, από τον εχθρό που σεβόταν λιγότερο, και από έναν Θεό που δεν μπορούσε ποτέ να φτάσει. Ο Αχιλλέας πέτυχε αιώνια δόξα. Το τίμημα ήταν ότι δεν έζησε αρκετά για να την αποκτήσει.
## Θησέας : Ο Ήρωας του Λαβύρινθου που Έπεσε Θύμα Προδοσίας
Ο Θησέας, ο ήρωας που νίκησε τον Μινώταυρο, ο ιδρυτής ενός από τους σπουδαιότερους θρύλους της Αθήνας, ο ήρωας που δραπέτευσε από τον ίδιο τον Λαβύρινθο, απλώς σπρώχτηκε από έναν γκρεμό. Δεν υπήρξε καμία ένδοξη τελική μάχη, καμία τελευταία στάση, κανένα κοινό να παρακολουθήσει την πτώση ενός από τους σπουδαιότερους ήρωες της Ελλάδας. Μόνο η θάλασσα από κάτω και η προδοσία ενός άνδρα που τον είχε υποδεχτεί ως φιλοξενούμενο. Μέχρι ο Θησέας να φτάσει σε μεγάλη ηλικία, οι μεγαλύτερες νίκες του ήταν ήδη μέρος του θρύλου. Είχε ταξιδέψει στην Κρήτη και είχε προσφερθεί να ενταχθεί στους νεαρούς Αθηναίους που στέλνονταν ως θυσίες στον βασιλιά Μίνωα. Βαθιά κάτω από το παλάτι της Κνωσού βρισκόταν ο Μινώταυρος, ένα τρομακτικό πλάσμα με σώμα ανθρώπου και κεφάλι ταύρου, φυλακισμένο μέσα στους ατελείωτους διαδρόμους του Λαβύρινθου του Δαίδαλου. Με τη βοήθεια της Πριγκίπισσας Αριάδνης και της διάσημης κλωστής που του έδωσε κρυφά, ο Θησέας μπήκε στον Λαβύρινθο, σκότωσε το τέρας. Μετά ακολούθησε το νήμα πίσω στο φως. Κανένας Αθηναίος ήρωας δεν είχε ποτέ επιτύχει κάτι τόσο αδύνατο.
### Η Επιστροφή και η Άνοδος στην Εξουσία
Επιστρέφοντας στην πατρίδα του, ο Θησέας σταδιακά έγινε ο συμβολικός ιδρυτής μιας ενωμένης Αττικής. Αρχαίες παραδόσεις του πιστώνουν την ένωση πολλών διάσπαρτων κοινοτήτων υπό την ηγεσία της Αθήνας, μετατρέποντας την πόλη σε μία από τις πιο ισχυρές δυνάμεις στην Ελλάδα. Η φήμη του εξαπλώθηκε πολύ πέρα από το δικό του βασίλειο. Όμως, η μεγαλοσύνη σπάνια διαρκεί για πάντα. Καθώς τα χρόνια περνούσαν, ο ήρωας που κάποτε έκανε σοφές αποφάσεις άρχισε να παίρνει επικίνδυνες. Μία από τις πιο καταστροφικές αφορούσε τον στενότερο σύντροφό του, τον Πειρίθοο. Μαζί, οι δύο ήρωες ήταν πεπεισμένοι ότι άξιζαν γυναίκες αντάξιες της θρυλικής τους θέσης. Ο Θησέας απήγαγε τη νεαρή Ελένη της Σπάρτης, ενώ ήταν ακόμα κορίτσι, σκοπεύοντας να την παντρευτεί όταν ενηλικιωνόταν.
### Η Περιπέτεια στον Κάτω Κόσμο
Ο Πειρίθοος στοχεύσε ακόμα ψηλότερα. Αποφάσισε να παντρευτεί την Περσεφόνη, βασίλισσα του Κάτω Κόσμου. Για να πραγματοποιήσουν αυτό το αδύνατο σχέδιο, οι δύο φίλοι κατέβηκαν ζωντανοί στο βασίλειο του Άδη. Ήταν μια από τις μεγαλύτερες πράξεις αλαζονείας σε ολόκληρη την ελληνική μυθολογία. Ο Άδης τους υποδέχτηκε ήρεμα. Τους προσκάλεσε να καθίσουν και να ξεκουραστούν. Τη στιγμή που δέχτηκαν, βρέθηκαν παγιδευμένοι. Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, οι θέσεις τους κρατήθηκαν σταθερές από υπερφυσική δύναμη. Όσο σκληρά κι αν πάλευαν, κανένας ήρωας δεν μπορούσε να δραπετεύσει. Χρόνια πέρασαν. Ο Πειρίθοος δεν θα έφευγε ποτέ. Μόνο όταν ο Ηρακλής κατέβηκε αργότερα στον Άδη κατά τη διάρκεια του 12ου άθλου του, ο Θησέας σώθηκε τελικά. Ακόμα και τότε, κάποιες παραδόσεις ισχυρίζονται ότι ένα μέρος του σώματός του παρέμεινε κολλημένο στην πέτρα. Μια σταθερή υπενθύμιση ότι κανείς δεν πρέπει να προκαλεί τους θεούς.
### Η Προδοσία και ο Τραγικός Τέλος
Όταν ο Θησέας επέστρεψε στην Αθήνα, όλα είχαν αλλάξει. Είχαν αναδυθεί πολιτικοί αντίπαλοι. Πολλοί από τους υποστηρικτές του είχαν εξαφανιστεί. Η εξουσία του είχε εξασθενήσει. Ο ήρωας που κάποτε είχε ενώσει την πόλη τώρα βρισκόταν όλο και πιο απομονωμένος. Τέλος, συνειδητοποιώντας ότι δεν μπορούσε πλέον να διατηρήσει την εξουσία, ο Θησέας επέλεξε την εξορία. Έπλευσε στο νησί της Σκύρου, που κυβερνούσε ο βασιλιάς Λυκομήδης. Σύμφωνα με τη ζωή του Θησέα του Πλουτάρχου, ο βασιλιάς τον υποδέχτηκε θερμά. Η φιλοξενία ήταν μια από τις πιο ιερές αξίες του ελληνικού πολιτισμού. Ένας επισκέπτης έμπαινε σε ένα σπίτι υπό την προστασία του ίδιου του Δία. Η προδοσία αυτής της εμπιστοσύνης θεωρούνταν σοβαρή προσβολή. Αλλά ο Λυκομήδης έβλεπε κάτι διαφορετικό. Κάποιοι αρχαίοι συγγραφείς ισχυρίζονται ότι φοβόταν ότι ο Θησέας θα μπορούσε να διεκδικήσει εδάφη ή επιρροή στο νησί. Άλλοι πιστεύουν ότι απλώς τον έβλεπε ως πολιτική απειλή λόγω της ηλικίας του. Όποιος κι αν ήταν ο λόγος, αποφάσισε ότι ο Θησέας δεν θα έφευγε ζωντανός από τη Σκύρο. Μια μέρα, ο Λυκομήδης τον προσκάλεσε να περπατήσει στους απότομους λόφους του νησιού, υποτίθεται για να θαυμάσει το γύρω τοπίο. Οι δύο άνδρες ανέβηκαν όλο και ψηλότερα μέχρι που έφτασαν σε έναν γκρεμό πάνω από το Αιγαίο Πέλαγος. Δεν περίμεναν στρατιώτες. Κανένας κρυφός δολοφόνος, καμία περίπλοκη συνωμοσία. Μόνο δύο άνδρες στέκονταν πάνω από τα σπασμένα κύματα. Τότε, χωρίς προειδοποίηση, ο Λυκομήδης τον έσπρωξε. Ο Θησέας έχασε την ισορροπία του. Ο ήρωας που είχε επιβιώσει από τέρατα, πειρατές, πολέμους, ακόμα και τον Κάτω Κόσμο, έπεσε από τους γκρεμούς στη θάλασσα από κάτω. Δεν υπήρχαν σύντροφοι να τον σώσουν. Καμία θεά δεν επενέβη την κατάλληλη στιγμή. Ένας από τους σπουδαιότερους ήρωες της Ελλάδας εξαφανίστηκε κάτω από τα κύματα σε πλήρη σιωπή. Ο θάνατός του δεν έλαβε καμία από τη δόξα που είχε περιβάλει τη ζωή του. Χρόνια αργότερα, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ο Αθηναίος στρατηγός Κίμων ισχυρίστηκε ότι είχε ένα όνειρο που τον κατεύθυνε στη Σκύρο. Εκεί, ανέφερε, ανακάλυψε τεράστια οστά που πιστεύονταν ότι ανήκαν στον Θησέα και τα μετέφερε πίσω στην Αθήνα, όπου η πόλη τίμησε τον θρυλικό της ιδρυτή με ένα μεγαλοπρεπές ιερό. Αν αυτά τα λείψανα ανήκαν πραγματικά στον Θησέα, δεν θα μαθευτεί ποτέ. Αλλά για τους Αθηναίους, ο ήρωας είχε επιτέλους επιστρέψει σπίτι. Η ιστορία του τελείωσε εκεί που είχε αρχίσει. Όχι μέσα στον Λαβύρινθο, όχι στις αίθουσες των βασιλιάδων, όχι σε ένα πεδίο μάχης, αλλά μακριά από την πόλη που είχε βοηθήσει να δημιουργήσει. Ίσως αυτή είναι η μεγαλύτερη ειρωνεία από όλες. Ο Θησέας δραπέτευσε από τον Μινώταυρο, δραπέτευσε από τον αδύνατο λαβύρινθο, ακόμα και δραπέτευσε από τον ίδιο τον Κάτω Κόσμο. Αλλά δεν μπορούσε να ξεφύγει από τον παλαιότερο κίνδυνο στην ανθρώπινη ιστορία : την εμπιστοσύνη στο λάθος άτομο. Ο άνθρωπος που βρήκε το δρόμο του έξω από τον πιο διάσημο λαβύρινθο του κόσμου δεν είδε ποτέ την προδοσία που τον περίμενε στον ανοιχτό αέρα.
Ιάσονας : Η Κατάρρευση Του Ήρωα Της Αργοναυτικής Εκστρατείας
Η ιστορία του Ιάσονα, του ηγέτη της Αργοναυτικής Εκστρατείας, είναι μια ιστορία που ξεκινά με τόλμη και φιλοδοξία, αλλά καταλήγει σε μια τραγική κατάρρευση, μια σκληρή υπενθύμιση ότι ακόμα και οι μεγαλύτεροι ήρωες μπορούν να συντριβούν από τις συνέπειες των πράξεών τους και την προδοσία.
Η Αρχή Της Δόξας : Η Αργοναυτική Εκστρατεία
Ο Ιάσονας, γιος του Βασιλιά Αίσονα, κληρονόμησε τον θρόνο της Ιωλκού. Ωστόσο, ο θείος του, ο Πελίας, τον είχε εκθρονίσει. Για να ανακτήσει τον θρόνο του, ο Πελίας έθεσε στον Ιάσονα μια σχεδόν αδύνατη αποστολή : να φέρει το Χρυσόμαλλο Δέρας από τη μακρινή Κολχίδα. Αυτή η αποστολή, που φάνταζε αδύνατη για κάθε θνητό, συγκέντρωσε τους σπουδαιότερους ήρωες της Ελλάδας, δημιουργώντας την Αργοναυτική Εκστρατεία. Ο Ιάσονας, επικεφαλής αυτών των ηρώων, όπως ο Ηρακλής, ο Ορφέας, οι Διόσκουροι και η Αλκμήνη (σε ορισμένες παραδόσεις), έπλευσε με την Άργω, το πιο θαυμαστό πλοίο που κατασκευάστηκε ποτέ, καθοδηγούμενο από την θεά Αθηνά.
Οι Δυσκολίες Και Η Μήδεια
Το ταξίδι ήταν γεμάτο κινδύνους. Οι Αργοναύτες διέσχισαν τα συμπλέγματα των Συμπληγάδων Πέτρων, αντιμετώπισαν τον χάλκινο γίγαντα Τάλω, και πέρασαν από άγνωστες θάλασσες γεμάτες κινδύνους. Όταν έφτασαν στην Κολχίδα, ο Ιάσονας συνάντησε τη Μήδεια, μια παντοδύναμη μάγισσα και εγγονή του Θεού Ήλιου. Ο Βασιλιάς Αιήτης, πατέρας της Μήδειας, δεν είχε καμία πρόθεση να παραδώσει το Χρυσόμαλλο Δέρας. Αντίθετα, έβαλε τον Ιάσονα να ολοκληρώσει μια σειρά από αδύνατες δοκιμασίες : να δαμάσει φλογερά βόδια, να οργώσει ένα ιερό χωράφι, να σπείρει δράκοντα δόντια και να νικήσει τον στρατό των πολεμιστών που θα ξεπηδούσαν από τη γη. Χωρίς τη Μήδεια, η αποστολή θα είχε τελειώσει σχεδόν αμέσως. Η Μήδεια, ερωτευμένη με τον Ιάσονα (είτε από αληθινή αγάπη είτε με την παρέμβαση της Αφροδίτης), έγινε ο πραγματικός αρχιτέκτονας της επιτυχίας του. Του έδωσε μαγικά βάλσαμα για να τον προστατεύσουν από τη φωτιά, τον καθοδήγησε πώς να νικήσει τους πολεμιστές που γεννιόνταν από τη γη, και μάγεψε τον δράκοντα που φρουρούσε το Δέρας, επιτρέποντας στον Ιάσονα να το πάρει χωρίς μάχη.
Η Προδοσία Και Η Κατάρρευση
Με τη Μήδεια στο πλευρό του, ο Ιάσονας επέστρεψε θριαμβευτής στην Ιωλκό, έχοντας ανακτήσει τη δόξα και το Χρυσόμαλλο Δέρας. Ωστόσο, η δόξα έχει την τάση να ξεθωριάζει. Τα χρόνια πέρασαν, και ο Ιάσονας εγκατέλειψε τη Μήδεια. Οι λόγοι ποικίλλουν στις αρχαίες πηγές. Κάποιοι λένε ότι ερωτεύτηκε πραγματικά την πριγκίπισσα Γλαύκη, κόρη του Βασιλιά Κρέοντα της Κορίνθου. Άλλοι υποστηρίζουν ότι ήταν απλώς πολιτική φιλοδοξία. Παντρεύοντας την πριγκίπισσα, ο Ιάσονας ήλπιζε να εξασφαλίσει ένα ισχυρό βασιλικό μέλλον. Για τη Μήδεια, ήταν μια προδοσία. Αυτό που ακολούθησε έγινε μια από τις πιο σκοτεινές πράξεις εκδίκησης στην ελληνική μυθολογία. Ο Ιάσονας έστειλε στη Γλαύκη ένα υπέροχο χιτώνα ως γαμήλιο δώρο. Μόλις η πριγκίπισσα τον φόρεσε, το μαγεμένο ύφασμα άρχισε να φλέγεται με υπερφυσικές φλόγες. Η Γλαύκη πέθανε ουρλιάζοντας, και ο Βασιλιάς Κρέοντας, προσπαθώντας να σώσει την κόρη του, κάηκε κι αυτός. Η Μήδεια, στη συνέχεια, προέβη στην πράξη που στοιχειώνει τον μύθο της : σκότωσε τους δύο γιους που είχε αποκτήσει με τον Ιάσονα, αρνούμενη σε αυτόν όχι μόνο την οικογένεια, αλλά και το μέλλον του.
Το Τραγικό Τέλος
Μετά την καταστροφή στην Κόρινθο, ο Ιάσονας έμεινε μόνος, χωρίς σύζυγο, χωρίς παιδιά, χωρίς βασίλειο, χωρίς δόξα. Ο σπουδαιότερος ήρωας των “αργών χρόνων” έγινε λίγο περισσότερο από έναν γέρο που περιπλανιόταν στις αναμνήσεις. Χρόνια αργότερα, επέτρεψε να τον θάψουν κάτω από το σημείο όπου είχε τραβηχτεί η Άργω στην ακτή.
Το μεγαλοπρεπές πλοίο που κάποτε είχε ταξιδέψει σε αδιαπέραστες θάλασσες είχε πλέον εγκαταλειφθεί. Το ξύλο του έσπαγε. Η αλμύρα και η βροχή είχαν σαπίσει το ξύλο. Τα μύδια κολλούσαν πάνω στο φθαρμένο σκάφος. Το πλοίο που κάποτε μετέφερε τους σπουδαιότερους ήρωες της Ελλάδας είχε γίνει τίποτα περισσότερο από έναν σκελετό που σαπίζει δίπλα στη θάλασσα.
Σύμφωνα με τον Παυσανία και άλλες αρχαίες παραδόσεις, ο Ιάσονας συχνά καθόταν κάτω από τη σκιά του παλιού πλοίου, θυμούμενος τη μόνη στιγμή της ζωής του που πραγματικά είχε σημασία. Τότε, χωρίς προειδοποίηση, ένα κομμάτι από το σάπιο ξύλο έσπασε και έπεσε.
Η τεράστια δοκός κατέρρευσε πάνω του. Δεν υπήρχαν μάρτυρες, καμία τελευταία μάχη, κανένας ηρωικός αποχαιρετισμός. Η ίδια η Άργω σκότωσε τον άνδρα που την είχε οδηγήσει σε όλο τον κόσμο. Ο ήρωας που κατέκτησε αδύνατους ωκεανούς ηττήθηκε τελικά από παλιό ξύλο και την αργή φθορά του χρόνου.
Ίσως επειδή μερικές φορές ο μεγαλύτερος εχθρός ενός θρύλου δεν είναι ένα τέρας, αλλά η ζωή που έρχεται μετά το τέλος της περιπέτειας.
Εκτορας : Ο Μεγάλος Υπερασπιστής Της Τροίας, Εγκαταλελειμμένος Από Τους Θεούς
Ο Έκτορας, ο πρίγκιπας της Τροίας και ο μεγαλύτερος πολεμιστής της, δεν πέθανε επειδή ήταν αδύναμος ή δειλός. Ο θάνατός του ήταν μια τραγική συνέπεια της αποτυχίας των θεών να προστατεύσουν την πόλη που αγαπούσε, μια σκληρή υπενθύμιση ότι ακόμα και οι πιο γενναίοι μπορούν να ηττηθούν όταν οι ουράνιοι σύμμαχοι τους απομακρύνονται.
Ο Τελευταίος Υπερασπιστής Της Τροίας
Στις τελευταίες ημέρες του Τρωικού Πολέμου, ο Έκτορας είχε γίνει η τελευταία ελπίδα της Τροίας. Ενώ ο Πάρις είχε ξεκινήσει τον πόλεμο, ο Έκτορας επωμίστηκε το βάρος του, υπερασπίστηκε την πόλη, οδήγησε τους στρατούς της και προστάτευσε τους πολίτες της.
Σε αντίθεση με τον Αχιλλέα, ο Έκτορας δεν πολέμησε ποτέ για αιώνια δόξα. Πολέμησε επειδή δεν υπήρχε κανείς άλλος να σταθεί ανάμεσα στην οικογένειά του και την καταστροφή. Ο Όμηρος τον παρουσιάζει όχι μόνο ως πολεμιστή, αλλά και ως σύζυγο, πατέρα και πρίγκιπα που κατανοούσε ακριβώς τι σήμαινε η νίκη.
Σε μια από τις πιο συγκινητικές σκηνές της Ιλιάδας, ο Έκτορας βγάζει τον χάλκινο θώρακά του για να μην τρομάξει ο γιος του, Αστυάναξ, από την περικεφαλαία με το ψηλό άλογο τρίχωμα. Αγκαλιάζει τη σύζυγό του, την Ανδρομάχη, η οποία τον παρακαλεί να μην επιστρέψει στη μάχη.
Ο Έκτορας γνωρίζει τι τον περιμένει, αλλά φεύγει ούτως ή άλλως. Όχι επειδή πιστεύει ότι θα επιβιώσει, αλλά επειδή η γυναίκα και ο γιος του τον χρειάζονται ακόμα.
Η Σύγκρουση Με Τον Αχιλλέα
Τα πάντα άλλαξαν μετά τον θάνατο του Πάτροκλου. Ο Πάτροκλος είχε εισέλθει στη μάχη φορώντας την πανοπλία του Αχιλλέα, ελπίζοντας να απωθήσει τους Τρώες από τα ελληνικά πλοία. Αντίθετα, ο Έκτορας τον σκότωσε. Μόνο αργότερα ανακάλυψε τι είδους πανοπλία είχε πάρει.
Μόλις ο Αχιλλέας έμαθε ότι ο στενότερος σύντροφός του είχε πέσει, η θλίψη μετατράπηκε σε οργή. Επέστρεψε στο πεδίο της μάχης, φορώντας μια υπέροχη νέα πανοπλία, κατασκευασμένη από τον ίδιο τον θεό Ήφαιστο. Κανείς δεν παρεξήγησε τι σήμαινε αυτό. Ο Αχιλλέας είχε έρθει για τον Έκτορα.
Οι στρατοί διασκορπίστηκαν, ακόμα και οι θεοί παρακολουθούσαν. Όταν ο Έκτορας τελικά είδε τον Αχιλλέα να πλησιάζει, κάτι εξαιρετικό συνέβη. Ο πιο γενναίος άνδρας της Τροίας έτρεξε. Τρεις φορές κύκλωσαν τα τείχη της πόλης. Τρεις φορές ο Βασιλιάς Πρίαμος παρακολουθούσε από τα τείχη.
Τρεις φορές η Ανδρομάχη προσευχόταν να επιβιώσει ο σύζυγός της. Οι αρχαίοι πολεμιστές σπάνια γλίτωναν. Ο Έκτορας το έκανε. Όχι επειδή του έλειπε το θάρρος, αλλά επειδή καταλάβαινε ακριβώς ποιος τον κυνηγούσε.
Η Παρέμβαση Της Αθηνάς Και Ο Θάνατος
Τελικά, η Αθηνά παρενέβη. Η θεά που υποστήριζε τους Έλληνες σε μεγάλο μέρος της Ιλιάδας αποφάσισε ότι η δίωξη είχε τελειώσει. Μεταμφιέστηκε ως ο αδελφός του Έκτορα, ο Δίφοβος. Εμφανιζόμενη δίπλα του, υποσχέθηκε ότι θα πολεμούσαν μαζί τον Αχιλλέα. Ο Έκτορας την πίστεψε.
Η αυτοπεποίθησή του επέστρεψε. Γύρισε να αντιμετωπίσει τον σπουδαιότερο πολεμιστή της Ελλάδας. Η μονομαχία που ακολούθησε έγινε μια από τις πιο διάσημες σε όλη την παγκόσμια λογοτεχνία. Ο Έκτορας έριξε το όπλο του, αστόχησε, και γύρισε να ζητήσει άλλο όπλο από τον Δίφοβο.
Κανείς δεν στεκόταν πίσω του. Ο αδελφός του δεν ήταν ποτέ εκεί. Η Αθηνά είχε εξαφανιστεί. Μόνο τότε ο πρίγκιπας κατάλαβε. Η θεά τον είχε εξαπατήσει. Αντιμετώπισε τον Αχιλλέα μόνος. Ο Αχιλλέας εκτόξευσε το δόρυ του. Καθοδηγούμενος από την Αθηνά, χτύπησε το μόνο ευάλωτο σημείο κοντά στον λαιμό του Έκτορα.
Εκεί που η πανοπλία άφηνε ένα στενό κενό ανάμεσα στον χαλκό και τη σάρκα. Ο πρίγκιπας της Τροίας κατέρρευσε καθώς ανέπνεε την τελευταία του πνοή.
Η Ταπείνωση Και Η Τελική Ειρήνη
Ο Έκτορας έκανε ένα τελευταίο αίτημα. Ζήτησε από τον Αχιλλέα να επιστρέψει το σώμα του στην οικογένειά του, ώστε η Τροία να μπορέσει να εκτελέσει τις κατάλληλες ταφικές τελετές. Για τους Έλληνες, η ταφή ήταν ιερή. Χωρίς αυτήν, οι νεκροί δεν μπορούσαν να βρουν ειρήνη. Ο Αχιλλέας αρνήθηκε. Ακόμα συγκλονισμένος από τη θλίψη για τον Πάτροκλο, τρύπησε τους αστραγάλους του Έκτορα, πέρασε δερμάτινα κορδόνια μέσα από τις πληγές, και τον έδεσε πίσω από το άρμα του. Στη συνέχεια, έφυγε τρέχοντας με το άρμα. Η σκόνη κάλυψε το σώμα του Έκτορα. Τα τείχη της Τροίας παρακολουθούσαν σιωπηλά. Ο Βασιλιάς Πρίαμος παρακολουθούσε. Η Βασίλισσα Εκάβη παρακολουθούσε. Η Ανδρομάχη παρακολουθούσε. Κάθε πολίτης που ζούσε παρακολουθούσε καθώς ο μεγαλύτερος υπερασπιστής που η πόλη του είχε γνωρίσει σύρθηκε γύρω από τα τείχη που είχε αφιερώσει τη ζωή του για να προστατεύσει. Σύμφωνα με τον Όμηρο, ο Αχιλλέας επανέλαβε την ταπείνωση μέρα με τη μέρα. Αλλά ένας άλλος θεός παρενέβη. Ο Απόλλων προστάτευσε το σώμα του Έκτορα από τη σήψη, ενώ η Αφροδίτη το προστάτευσε από περαιτέρω ζημιά. Ακόμα και μετά τον θάνατο, οι θεοί έδειξαν στον πρίγκιπα μεγαλύτερη έλεος από τον κατακτητή του. Μόνο αργότερα, όταν ο ηλικιωμένος Βασιλιάς Πρίαμος μπήκε κρυφά στο ελληνικό στρατόπεδο και γονάτισε μπροστά στον Αχιλλέα, τιμώντας τα χέρια που είχαν σκοτώσει τον γιο του, ο Έλληνας ήρωας τελικά παρέδωσε το σώμα του Έκτορα. Ο γηραιός βασιλιάς μετέφερε τον γιο του σπίτι. Θρήνησαν. Η Ιλιάδα δεν τελειώνει με την πτώση της πόλης, αλλά με την κηδεία του Έκτορα. Αυτό το τέλος δεν ήταν τυχαίο. Για τον Όμηρο, ο Έκτορας αντιπροσώπευε όλα όσα καταστρέφει ο πόλεμος : καθήκον, τιμή, οικογένεια, ελπίδα. Σε αντίθεση με πολλούς ήρωες, ο Έκτορας δεν αναζήτησε ποτέ την αθανασία. Απλώς αρνήθηκε να εγκαταλείψει αυτούς που εξαρτώνταν από αυτόν. Ίσως γι’ αυτό ο θάνατός του ακόμα νιώθει τόσο επώδυνα ανθρώπινος. Εξαπατήθηκε από μια θεά, ηττήθηκε από έναν πολεμιστή που κανένας συνηθισμένος άνθρωπος δεν θα μπορούσε να νικήσει. Του στέρησαν την αξιοπρέπεια στον θάνατο, αλλά τον θυμούνται με περισσότερη συμπόνια από σχεδόν οποιονδήποτε άλλο στην ελληνική μυθολογία. Ο μεγαλύτερος υπερασπιστής της Τροίας δεν μπόρεσε να σώσει την πόλη του. Αλλά ούτε καν ο Αχιλλέας θα μπορούσε ποτέ να σβήσει την τιμή που κέρδισε ο Έκτορας. Μερικές φορές ο πιο ευγενής ήρωας δεν είναι αυτός που κερδίζει. Είναι αυτός που ξέρει ότι δεν μπορεί και επιλέγει να πολεμήσει ούτως ή άλλως.
Αίας : Ο Ισχυρότερος Πολεμιστής Που Αυτοκτόνησε Από Ντροπή
Ο Αίας ο Τελαμώνιος, ο “Τείχος” των Ελλήνων, ο ισχυρότερος πολεμιστής μετά τον Αχιλλέα, δεν πέθανε από τα χέρια εχθρού. Ο θάνατός του δεν προήλθε από κάποια θεϊκή οργή ή από ένα τέρας. Ο Έλληνας ήρωας, ο οποίος είχε αντιμετωπίσει αμέτρητους εχθρούς και είχε προστατεύσει τους συμπολεμιστές του αμέτρητες φορές, έβαλε τέλος στη ζωή του από ντροπή, μια συνέπεια της ταπείνωσης και της απώλειας της τιμής του.
Ο Τελευταίος Υπερασπιστής Και Η Κληρονομιά Του Αχιλλέα
Ο Αίας ήταν ο “Τείχος” των Ελλήνων, ο πολεμιστής που ενσάρκωνε την ακλόνητη δύναμη. Αν ο Αχιλλέας ήταν η ταχύτητα, ο Αίας ήταν η αντοχή. Αν ο Οδυσσέας ήταν η πονηριά, ο Αίας ήταν η αταλάντευτη γενναιότητα. Υψώνοντας τον θώρακά του πάνω από σχεδόν κάθε άλλο πολεμιστή στο πεδίο της μάχης, κρατώντας μια ασπίδα τόσο μεγάλη που οι αρχαίοι ποιητές την παρομοίαζαν με τείχος πόλης, ο Αίας έγινε η τελευταία γραμμή άμυνας κάθε φορά που ο ελληνικός στρατός κατέρρεε.
Ξανά και ξανά, αντιμετώπισε την τρωική επίθεση μόνος του. Έσωσε τους συντρόφους του ξανά και ξανά. Ίσως η σπουδαιότερη πράξη του ήρθε μετά τον θάνατο του Αχιλλέα. Καθώς οι Τρώες πολεμιστές ορμούσαν προς το σώμα του σπουδαιότερου Έλληνα ήρωα, ο Αίας έριξε τον εαυτό του στη μάχη.
Ενώ ο Οδυσσέας οργάνωνε την υποχώρηση και κρατούσε πίσω τον εχθρό μέσω στρατηγικής, ο Αίας μετέφερε το άψυχο σώμα του Αχιλλέα μακριά από το πεδίο της μάχης προς το δικό του στρατόπεδο. Χωρίς αυτόν, οι Τρώες θα μπορούσαν να είχαν αιχμαλωτίσει το σώμα του σπουδαιότερου Έλληνα πολεμιστή.
Η Διαμάχη Για Την Πανοπλία Και Η Τύφλωση
Για πολλούς στρατιώτες, δεν υπήρχε αμφιβολία για το ποιος άξιζε τη θεϊκή πανοπλία του Αχιλλέα. Όταν η κηδεία τελείωσε, οι Έλληνες διοικητές ανακοίνωσαν ότι η πανοπλία, κατασκευασμένη από τον Ήφαιστο, θα απονεμόταν στον πιο άξιο εναπομείναντα ήρωα. Μόνο δύο ονόματα πραγματικά μετρούσαν : ο Οδυσσέας και ο Αίας. Η απόφαση αφέθηκε στους Έλληνες ηγέτες. Οι αρχαίες παραδόσεις διαφέρουν ως προς το πώς ακριβώς ελήφθη η κρίση. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι οι Τρώες αιχμάλωτοι επαίνεσαν κρυφά την ευφυΐα του Οδυσσέα. Άλλοι λένε ότι οι ίδιοι οι διοικητές προτίμησαν τη σοφία από τη δύναμη. Όποια και αν ήταν η διαδικασία, το αποτέλεσμα δεν άλλαξε ποτέ. Η πανοπλία πήγε στον Οδυσσέα.
Για τον Αία, η απόρριψη ήταν αφόρητη. Είχε υπερασπιστεί τα ελληνικά πλοία. Είχε διασώσει το σώμα του Αχιλλέα. Είχε σταθεί στις πρώτες γραμμές όποτε οι άλλοι υποχωρούσαν. Αλλά στο τέλος, τα λόγια είχαν νικήσει τις πράξεις. Το τίμημα μετρήθηκε σε πείσμα αντί για θυσία.
Ο θυμός τον κατέστρεψε. Εκείνη τη νύχτα, η Αθηνά παρενέβη. Σε αντίθεση με τον Οδυσσέα, που απόλαυσε την προστασία της θεάς καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, ο Αίας έγινε θύμα της οργής της. Σύμφωνα με τον Σοφοκλή στην “Αίας”, η Αθηνά θόλωσε το μυαλό του με τρέλα.
Πιστεύοντας ότι επιτίθεται στους Έλληνες διοικητές που τον είχαν προδώσει, ο Αίας όρμησε στο σκοτάδι με το σπαθί του. Φαντάστηκε τον Αγαμέμνονα μπροστά του, τον Μενέλαο, τον Οδυσσέα. Οδηγούμενος από τον θυμό του, τους σκότωσε όλους. Τουλάχιστον έτσι νόμιζε.
Η Αυτοκτονία Και Η Κληρονομιά
Όταν επιτέλους ξημέρωσε, η τρέλα υποχώρησε. Το πεδίο της μάχης της εκδίκησης εξαφανίστηκε. Γύρω του ήταν νεκρά πρόβατα, βοοειδή και ζώα. Οι Έλληνες ηγέτες ήταν ζωντανοί. Ο σπουδαίος πολεμιστής είχε περάσει όλη τη νύχτα σφάζοντας αβοήθητα ζώα, πιστεύοντας ότι ήταν οι εχθροί του. Για τον Αία, η ταπείνωση ήταν χειρότερη από τον θάνατο. Ένας άνθρωπος που είχε χτίσει όλη του τη ζωή πάνω στην τιμή μπορούσε να αντέξει πληγές, μπορούσε να αντέξει ήττες, μπορούσε ακόμα και να αντέξει την οργή των θεών, αλλά δεν μπορούσε να αντέξει την περιφρόνηση. Ντροπιασμένος, πέρα από κάθε λύτρωση, ο Αίας άφησε το στρατόπεδο μόνος. Έβαλε ένα μαχαίρι σταθερά στο έδαφος. Το όπλο έφερε τη δική του πικρή ειρωνεία. Χρόνια νωρίτερα, ο Έκτορας του είχε δώσει αυτό το ίδιο σπαθί μετά την περίφημη μονομαχία τους που έληξε χωρίς νικητή. Η ανταλλαγή είχε καλλιεργήσει αμοιβαίο σεβασμό μεταξύ δύο από τους σπουδαιότερους πολεμιστές εν ζωή. Τώρα, αυτό το ίδιο δώρο θα γινόταν το εργαλείο του θανάτου του Αία. Πριν πέσει πάνω στη λεπίδα, ο Αίας προσευχήθηκε για τελευταία φορά. Ζήτησε από τον Δία να προστατεύσει την οικογένειά του. Ζήτησε από τον Ερμή να οδηγήσει την ψυχή του στον Άδη. Ζήτησε από τις Ερινύες να τιμωρήσουν αυτούς που ήταν υπεύθυνοι για την ατίμωσή του. Τότε έπεσε πάνω στο σπαθί. Η λεπίδα τρύπησε το σώμα του. Ο ισχυρότερος πολεμιστής που απέμεινε στον ελληνικό στρατό πέθανε από το χέρι του. Κανένας στρατός δεν μπόρεσε να διεκδικήσει νίκη. Κανένα τέρας δεν τον νίκησε. Μόνο η ντροπή. Ο Σοφοκλής αργότερα μετέτρεψε αυτή την τραγωδία σε ένα από τα σπουδαιότερα σωζόμενα έργα της αρχαίας Ελλάδας. Σε αντίθεση με πολλούς ηρωικούς θανάτους γεμάτους γίγαντες και θεϊκές μάχες, ο “Αίας” εξερευνά κάτι πολύ πιο ανθρώπινο : την τιμή, την υπερηφάνεια, το συντριπτικό βάρος της δημόσιας ταπείνωσης.
Ακόμα και μετά τον θάνατό του, η σύγκρουση συνεχίστηκε. Κάποιοι Έλληνες διοικητές υποστήριξαν ότι ο Αίας δεν άξιζε ταφή επειδή είχε αυτοκτονήσει. Ο Οδυσσέας, ο ίδιος άνθρωπος του οποίου η νίκη είχε οδηγήσει τον Αία στην απόγνωση, εξέπληξε τους πάντες.
Υπερασπίστηκε τον πεσμένο αντίπαλό του. Παρόλο που ήταν εχθροί, ο Οδυσσέας επέμεινε ότι ο Αίας είχε κερδίσει σεβασμό μέσω μιας ζωής υπηρεσίας και γενναιότητας. Το επιχείρημά του επικράτησε. Ο Αίας έλαβε την ταφή που ταίριαζε σε έναν ήρωα. Ίσως αυτή είναι η πιο σκληρή ειρωνεία από όλες.
Η τιμή που ο Αίας πίστευε ότι του είχε κλαπεί του επιστράφηκε τελικά μόνο αφού έφυγε. Ο πολεμιστής που δεν έχασε ποτέ μάχη νικήθηκε από πληγωμένη υπερηφάνεια. Ο άνθρωπος του οποίου η ασπίδα προστάτευε έναν ολόκληρο στρατό δεν μπορούσε να προστατεύσει τον εαυτό του από την απόγνωση.
Επειδή μερικές φορές οι βαθύτερες πληγές δεν χαράσσονται από σπαθί, χαράσσονται από την κρίση των άλλων, και ούτε καν ο ισχυρότερος ήρωας της Ελλάδας μπορούσε να επιβιώσει από αυτό.