Η βαριά προσγείωση ενός Huey στην Κάλυμνο επαναφέρει στο προσκήνιο την ανανέωση του στόλου της Αεροπορίας Στρατού, η οποία προετοιμάζεται για τη μεγαλύτερη αλλαγή των τελευταίων δεκαετιών στα ελικόπτερα γενικής χρήσης, αφού τα ελικόπτερα Black Hawk που αποκτά η Ελλάδα θα αναλάβουν σταδιακά τις αποστολές των UH-1H, μεταφέροντας προσωπικό και υλικά και υποστηρίζοντας τις δυνάμεις σε ηπειρωτική και νησιωτική χώρα.
Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες του OnAlert, τα πρώτα πέντε από τα συνολικά 35 καινούργια ελικόπτερα τύπου UH-60M Black Hawk αναμένεται να παραληφθούν τον Ιούνιο του 2027.
Πρόκειται για το πρώτο βήμα μιας μετάβασης που αφορά ταυτόχρονα τα ελικόπτερα, την εκπαίδευση των πληρωμάτων, την τεχνική υποστήριξη και τις υποδομές που θα φιλοξενήσουν τον νέο στόλο. Η βαριά προσγείωση του Huey στο ελικοδρόμιο της ΔΑΝ Καλύμνου χθες Πέμπτη (22.10.2026), αποτελεί την αφορμή για να επανέλθει η συζήτηση.
Οι συνθήκες του συμβάντος διερευνώνται και οποιαδήποτε σύνδεση των αιτίων με την ηλικία του συγκεκριμένου ελικοπτέρου θα ήταν πρόωρη. Η ανάγκη, ωστόσο, αντικατάστασης του τύπου έχει ήδη αποτυπωθεί στον εξοπλιστικό σχεδιασμό.
Η σκυτάλη από τα Huey
Τα UH-1H συνδέθηκαν με την καθημερινότητα της Αεροπορίας Στρατού για 57 χρόνια καθώς τα πρώτα ελικόπτερα παρέλαβαν οι Ένοπλες Δυνάμεις το 1969. Μεταφορές στρατιωτικών, υποστήριξη απομακρυσμένων φρουρών, ασκήσεις και πτήσεις επιτήρησης αποτέλεσαν μέρος της διαδρομής τους. Η διατήρησή τους σε υπηρεσία στηρίχθηκε στην εμπειρία των χειριστών και στη συνεχή προσπάθεια των τεχνικών.
Η αντικατάστασή τους από τα Black Hawk θα γίνει σταδιακά, καθώς οι παραλαβές πρέπει να συνδυάζονται με την πιστοποίηση προσωπικού και τη δυνατότητα υποστήριξης κάθε νέου ελικοπτέρου. Η άφιξη των πρώτων πέντε δεν σημαίνει αυτόματη απόσυρση όλων των Huey ούτε άμεση επιχειρησιακή αξιοποίηση ολόκληρου του νέου στόλου.
Το ζητούμενο είναι να περάσει η Αεροπορία Στρατού στον νέο τύπο χωρίς κενά στις αποστολές της. Για ένα στράτευμα που καλείται να καλύπτει καθημερινά μεγάλες αποστάσεις και να υποστηρίζει νησιωτικές φρουρές, η συνέχεια των μεταφορών έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η σημασία της αλλαγής φαίνεται κυρίως στο εύρος των αποστολών. Ένα ελικόπτερο που μεταφέρει μια ομάδα σε νησί πρέπει να μπορεί να επικοινωνεί με την επίγεια δύναμη, να προσεγγίζει με ακρίβεια και να επιστρέφει με ασφάλεια. Σε περίοδο έντασης οι ίδιες απαιτήσεις γίνονται αυστηρότερες, καθώς προστίθενται η απειλή, η ανάγκη περιορισμού του χρόνου έκθεσης και ο συντονισμός περισσότερων μέσων.
Η προμήθεια των 35 νέων UH-60M μέσω διακρατικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ δημιουργεί τη βάση για αυτή την αλλαγή. Η επιστολή προσφοράς και αποδοχής υπογράφηκε τον Απρίλιο του 2024 και ακολούθησε η ανάθεση της σχετικής σύμβασης στη Sikorsky. Το επόμενο ζητούμενο είναι η μετατροπή της προμήθειας σε διαθέσιμη επιχειρησιακή δύναμη.
Δύο κινητήρες και ψηφιακό πιλοτήριο
Το UH-60M είναι δικινητήριο ελικόπτερο πολλαπλού ρόλου, με κινητήρες T700-GE-701D και σύγχρονο σύστημα στροφείου. Σε τυπική διαμόρφωση μεταφοράς μπορεί να φιλοξενήσει 11 στρατιώτες, πέραν του πληρώματος, ενώ η ταχύτητα πλεύσης που αναφέρει η κατασκευάστρια φτάνει περίπου τους 151 κόμβους, δηλαδή τα 280 χιλιόμετρα την ώρα, υπό τις αντίστοιχες συνθήκες αναφοράς.
Οι πραγματικές επιδόσεις κάθε αποστολής εξαρτώνται από το βάρος, τα καύσιμα, τη θερμοκρασία, το υψόμετρο και τον εξοπλισμό. Η δυνατότητα μεταφοράς μιας ομάδας δεν σημαίνει ότι κάθε συνδυασμός προσωπικού και φορτίου μπορεί να μεταφερθεί σε οποιαδήποτε απόσταση. Ο σχεδιασμός της πτήσης παραμένει καθοριστικός, ιδιαίτερα σε θερινές συνθήκες και σε περιοχές με απαιτητικό ανάγλυφο.
Στο πιλοτήριο, οι οθόνες πολλαπλών λειτουργιών συγκεντρώνουν πληροφορίες πτήσης και λειτουργίας των συστημάτων. Για τους χειριστές που προέρχονται από τα Huey, η μετάπτωση περιλαμβάνει διαφορετικό τρόπο διαχείρισης αυτής της πληροφορίας, συνεργασίας του πληρώματος και αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων. Η τεχνολογία αποδίδει όταν συνοδεύεται από συνεχή εξάσκηση και σωστή εφαρμογή διαδικασιών.
Σύγχρονες επικοινωνίες για τα ελληνικά Black Hawk
Τα στοιχεία για τον προβλεπόμενο εξοπλισμό των ελληνικών ελικοπτέρων δείχνουν την τεράστια διαφορά από το περιβάλλον των Huey. Σύμφωνα με την LOA, προβλέπονται δύο ασύρματοι πολλαπλών συχνοτήτων AN/ARC-231 ανά ελικόπτερο, με δυνατότητα δορυφορικών επικοινωνιών SATCOM.
Πρακτικά, η δυνατότητα αυτή διευρύνει τις επιλογές επικοινωνίας όταν η απόσταση ή το ανάγλυφο δυσκολεύουν την απευθείας επαφή. Προβλέπονται επίσης δύο τακτικοί ασύρματοι AN/ARC-201D VHF-FM, για την επικοινωνία και τον συντονισμό με τις δυνάμεις που υποστηρίζει το ελικόπτερο. Στον εξοπλισμό περιλαμβάνονται ακόμη αναμεταδότης αναγνώρισης AN/APX-123/A με Mode 5 και ψηφιακό σύστημα ενδοεπικοινωνίας.
Έτσι, το πλήρωμα αποκτά σύγχρονα μέσα για τον συντονισμό τόσο μέσα στο ελικόπτερο όσο και με άλλες φίλιες μονάδες. Για τον ελληνικό χώρο, η επικοινωνία αποτελεί ουσιαστικό μέρος της αποστολής. Οι ορεινοί όγκοι και η διασπορά των μονάδων στα νησιά μπορούν να δυσκολέψουν τη σύνδεση.
Η ύπαρξη περισσότερων επιλογών δίνει στο πλήρωμα μεγαλύτερη ευελιξία, χωρίς να καταργεί την ανάγκη σχεδίασης συχνοτήτων, τήρησης διαδικασιών και προστασίας των επικοινωνιών. Προβλέπεται επίσης πομπός εντοπισμού έκτακτης ανάγκης EBC-302, ο οποίος λειτουργεί στις συχνότητες 121,5 και 243 MHz, υποστηρίζοντας τον εντοπισμό σε περίπτωση ανάγκης.
Πλοήγηση πάνω από θάλασσα και ορεινό ανάγλυφο
Ιδιαίτερο βάρος έχει ο εξοπλισμός ναυτιλίας. Τα ελληνικά UH-60M προβλέπεται να διαθέτουν το ολοκληρωμένο σύστημα H-764GU, το οποίο συνδυάζει δορυφορική και αδρανειακή ναυτιλία.Η αξιοποίηση διαφορετικών πηγών δεδομένων βοηθά το πλήρωμα να διατηρεί εικόνα της θέσης και της πορείας του. Αυτό έχει πρακτική αξία σε πτήσεις πάνω από τη θάλασσα, σε περιοχές με περιορισμένα οπτικά σημεία αναφοράς και σε απαιτητικό ανάγλυφο.
Ο κατάλογος περιλαμβάνει επίσης συστήματα VOR/ILS, ADF και TACAN, καθώς και ραδιοϋψόμετρο AN/APN-209. Το τελευταίο παρέχει ένδειξη ύψους πάνω από την επιφάνεια που βρίσκεται κάτω από το ελικόπτερο, μια κρίσιμη πληροφορία για τη διαχείριση της πτήσης.Ο συνδυασμός αυτών των μέσων με το ψηφιακό πιλοτήριο του UH-60M προσφέρει περισσότερη πληροφορία στους χειριστές. Η αξιοποίησή της απαιτεί αντίστοιχη εκπαίδευση και εξοικείωση με τις διαδικασίες του νέου τύπου.
Τι προβλέπεται για την αυτοπροστασία
Στον κατάλογο περιλαμβάνονται συστήματα και προβλέψεις για την αυτοπροστασία των Black Hawk.
Μεταξύ αυτών αναφέρονται το AN/AVR-2B(V), για προειδοποίηση ακτινοβόλησης από λέιζερ, και το AN/AAR-57(V)3 CMWS τρίτης γενιάς, για προειδοποίηση επερχόμενων πυραύλων. Καταγράφεται επίσης το Upturned Exhaust System, δηλαδή διάταξη εξαγωγών καυσαερίων που συμβάλλει στη μείωση του υπέρυθρου ίχνους. Η λογική είναι να περιορίζεται η έκθεση του ελικοπτέρου σε αισθητήρες που αναζητούν τη θερμότητα των κινητήρων.
Χρειάζεται πάντως σαφής διάκριση στην τελική διαμόρφωση. Για τα AN/ALQ-144A(V)1 και τα συστήματα προειδοποίησης ραντάρ της οικογένειας AN/APR-39, το έγγραφο χρησιμοποιεί την ένδειξη «provisions». Πρόκειται για προβλέψεις εγκατάστασης, οι οποίες δεν τεκμηριώνουν από μόνες τους παράδοση των συγκεκριμένων συστημάτων ήδη τοποθετημένων.
Η χρησιμότητα των προειδοποιητικών συστημάτων βρίσκεται στον χρόνο που μπορούν να δώσουν στο πλήρωμα για αντίδραση. Η προειδοποίηση απειλής υποστηρίζει τις ενέργειες των χειριστών και τη συνολική αντιμετώπισή της, σύμφωνα με τον εγκατεστημένο εξοπλισμό και τις προβλεπόμενες διαδικασίες. Κανένα σύστημα, ωστόσο, δεν εξασφαλίζει από μόνο του προστασία σε κάθε επιχειρησιακό περιβάλλον.
Γι’ αυτό και η τελική σύνθεση της αυτοπροστασίας έχει ιδιαίτερη σημασία. Πρέπει να αξιολογείται ως σύνολο, μαζί με την εκπαίδευση, τις τακτικές πτήσης και την υποστήριξη. Η ύπαρξη σχετικών υποδομών εγκατάστασης επιτρέπει μελλοντικές παρεμβάσεις, αλλά η επιχειρησιακή δυνατότητα προκύπτει από όσα έχουν πράγματι παραδοθεί, εγκατασταθεί και πιστοποιηθεί.
Τέσσερα ελικόπτερα για ειδικές επιχειρήσεις
Από τα 35 Black Hawk, τα τέσσερα προορίζονται για τις ανάγκες της Μονάδας Αεροπορικών Ειδικών Επιχειρήσεων και της Διοίκησης Ειδικού Πολέμου. Ο προβλεπόμενος εξοπλισμός τους αποτυπώνει τις διαφορετικές απαιτήσεις αυτών των αποστολών.
Για τα ελικόπτερα γενικής χρήσης προβλέπεται αξιοποίηση πολυβόλων M-60 από τα υπάρχοντα αποθέματα των Huey. Για τα τέσσερα ειδικών επιχειρήσεων ο κατάλογος αναφέρει συνολικά 16 συστήματα M134D-H Minigun. Περιλαμβάνονται ακόμη οκτώ συστήματα FRIES για ταχεία καταρρίχηση και ανάκτηση προσωπικού, οκτώ εξωτερικά βαρούλκα διάσωσης και τέσσερις συλλογές διακομιδής τραυματιών CASEVAC.
Πρόκειται για συνολικές ποσότητες του πακέτου, οι οποίες δεν πρέπει να συγχέονται με τον εξοπλισμό που θα φέρει ταυτόχρονα κάθε ελικόπτερο.Οι δυνατότητες αυτές επιτρέπουν υποστήριξη ομάδων σε σημεία όπου η προσγείωση είναι δύσκολη ή αδύνατη, καθώς και απομάκρυνση προσωπικού όταν το απαιτούν οι συνθήκες.
Η χρήση του βαρούλκου έχει ξεχωριστή αξία σε δύσβατες περιοχές ή σε σημεία όπου το έδαφος αποκλείει ασφαλή προσγείωση. Αντίστοιχα, οι συλλογές CASEVAC επιτρέπουν διαμόρφωση για μεταφορά τραυματιών. Ο όρος αφορά διακομιδή και δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι κάθε ελικόπτερο διαθέτει μόνιμη διαμόρφωση πλήρους εναέριας μονάδας εντατικής θεραπείας.
Η επιχειρησιακή αξία στο Αιγαίο
Η γεωγραφία δίνει ιδιαίτερο βάρος στην αεροκίνηση. Οι αποστάσεις ανάμεσα σε νησιά, οι περιορισμένες οδικές συνδέσεις σε ορισμένες περιοχές και η ανάγκη μεταφοράς ενισχύσεων καθιστούν τα ελικόπτερα βασικό εργαλείο για τον Στρατό Ξηράς. Η δυνατότητα γρήγορης μεταφοράς προσωπικού αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν η δύναμη πρέπει να φτάσει συγκροτημένη και να αναλάβει άμεσα αποστολή.
Τα Black Hawk μπορούν να υποστηρίξουν μεταφορά εφεδρειών, ανάπτυξη μικρών τμημάτων και μετακίνηση υλικών σε σημεία όπου η πρόσβαση είναι δυσκολότερη. Η επιχειρησιακή τους αξιοποίηση θα εξαρτηθεί από τη διαθεσιμότητα, τις θέσεις ανάπτυξης και τον σχεδιασμό της διοίκησης. Η μόνιμη βάση ενός στόλου δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με το σημείο από το οποίο θα εκτελεί κάθε αποστολή.
Παράλληλα, η εισαγωγή τους δίνει τη δυνατότητα καλύτερης κατανομής έργου ανάμεσα στους μεταφορικούς τύπους. Τα Chinook διατηρούν τη σημασία τους στις βαρύτερες μεταφορές, ενώ τα NH90 διαθέτουν τις δικές τους δυνατότητες για τακτικές μεταφορές και ειδικές αποστολές. Η παρουσία των UH-60M προσθέτει επιλογές και επιτρέπει να επιλέγεται το κατάλληλο μέσο ανάλογα με τις απαιτήσεις.
Για να αποδώσει αυτό το σχήμα χρειάζεται κοινή εκπαίδευση με τις μονάδες που μεταφέρονται. Η επιβίβαση, η ασφάλιση υλικών, η αποβίβαση και η επικοινωνία με το πλήρωμα αποτελούν μέρος της επιχειρησιακής προετοιμασίας. Η αποτελεσματικότητα μιας αεροκίνητης δύναμης κρίνεται στη συνεργασία του ελικοπτέρου με το προσωπικό που καλείται να υποστηρίξει.
Εκπαίδευση και υποδομές πριν από την παραλαβή
Όπως έχει ήδη αποκαλύψει το OnAlert, η προετοιμασία του προσωπικού έχει αρχίσει στις ΗΠΑ. Σε άρθρο του περασμένου Αυγούστου καταγράφηκε η επιστροφή του πρώτου πυρήνα τεχνικών και η εκπαίδευση των έξι πρώτων χειριστών, εκπαιδευτών και δοκιμαστών. Παράλληλα, ο σχεδιασμός για το Σέδες περιλαμβάνει υπόστεγα, χώρους συντήρησης και εγκαταστάσεις υποστήριξης. Η ετοιμότητά τους θα επηρεάσει τον ρυθμό ένταξης των νέων ελικοπτέρων.
Ο αρχικός σχεδιασμός εκπαίδευσης αφορά πυρήνα 40 στελεχών, χειριστών και τεχνικών. Η αποστολή τους περιλαμβάνει τη μεταφορά γνώσης στην Ελλάδα, ώστε να εκπαιδευτεί σταδιακά περισσότερο προσωπικό. Η δημιουργία Ελλήνων εκπαιδευτών επιτρέπει συνέχεια στην εκπαίδευση, προσαρμογή στις εθνικές ανάγκες και περιορισμό της ανάγκης αποστολής κάθε νέας σειράς στο εξωτερικό.
Στο Σέδες, η προετοιμασία συνδέεται με την ανάγκη οργανωμένης στέγασης και συντήρησης του νέου τύπου, μετά και την αλλαγή δεδομένων που προκάλεσαν οι πλημμύρες στο Στεφανοβίκειο. Οι υποδομές πρέπει να υπηρετούν τόσο την καθημερινή λειτουργία όσο και τη δυνατότητα συνέχισης του έργου σε δυσμενείς συνθήκες. Η προστασία του υλικού αποτελεί μέρος της διατήρησης της επιχειρησιακής ετοιμότητας.
Η σταδιακή παραλαβή δίνει χρόνο προσαρμογής, δημιουργεί όμως και περίοδο παράλληλης υποστήριξης παλαιών και νέων ελικοπτέρων. Για την Αεροπορία Στρατού αυτό σημαίνει προσεκτική κατανομή προσωπικού και πόρων. Η εμπειρία όσων υπηρετούν στα Huey παραμένει πολύτιμη και μπορεί να μεταφερθεί στον νέο στόλο, μέσα από τη σωστή εκπαίδευση και αξιολόγηση.
Στην πράξη, η ένταξη θα κριθεί σε διαδοχικά στάδια. Πρώτα έρχεται η παραλαβή και ο έλεγχος του υλικού, στη συνέχεια η εξοικείωση περισσότερων πληρωμάτων και η εκπαίδευση στις αποστολές που θα αναλάβει η μονάδα.
Ακολουθεί η διεύρυνση της επιχειρησιακής αξιοποίησης, ανάλογα με την πρόοδο του προσωπικού και την επάρκεια της υποστήριξης. Αυτές οι φάσεις εξηγούν γιατί η ημερομηνία άφιξης έχει σημασία, χωρίς να αποτελεί το τέλος της προσπάθειας.
Αντίστοιχα, η διαθεσιμότητα χρειάζεται να υπολογίζεται σε βάθος χρόνου. Κάποια ελικόπτερα θα βρίσκονται σε προγραμματισμένη συντήρηση, άλλα θα χρησιμοποιούνται στην εκπαίδευση και άλλα θα καλύπτουν επιχειρησιακές ανάγκες. Ο στόχος είναι να υπάρχει σταθερά επαρκής αριθμός έτοιμων μέσων και εκπαιδευμένων πληρωμάτων, ώστε μια έκτακτη απαίτηση να μη διαταράσσει ολόκληρη τη λειτουργία του στόλου.
Το περιστατικό στην Κάλυμνο υπογραμμίζει την ανάγκη ανανέωσης. Το πρόγραμμα των Black Hawk, που είχε δρομολογηθεί πολύ νωρίτερα, καλείται να απαντήσει στη μακροπρόθεσμη ανάγκη για σύγχρονα ελικόπτερα και ασφαλή συνέχεια των αποστολών.
Ο Ιούνιος του 2027 αποτελεί πλέον το επόμενο κρίσιμο ορόσημο. Με τα πρώτα πέντε Black Hawk αρχίζει η παράδοση της σκυτάλης από τα Huey, με στόχο έναν σύγχρονο στόλο που θα μπορεί να υποστηρίζει σταθερά τις καθημερινές και επιχειρησιακές ανάγκες του Στρατού Ξηράς.