Ο σαλπιγκτής δίνει το σύνθημα της επίθεσης πριν από την κατάληψη της στενωπού της Κλεισούρας, Ιανουάριος 1941. Πηγή: ΓΕΕΘΑΔιόραμα του Πολεμικού Μουσείου Αθηνών με τον εμβολισμό ιταλικού βομβαρδιστικού από ελληνικό PZL P.24, όπως έκανε ο Μαρίνος Μητραλέξης. Φωτογραφία: Gary Todd (CC0)
Το Πολεμικό Ναυτικό είχε μια αποστολή λιγότερο θεαματική αλλά καθοριστική: να μεταφέρει με ασφάλεια τις επιστρατευμένες μονάδες και τα εφόδια από τη νότια Ελλάδα προς τα λιμάνια που τροφοδοτούσαν το μέτωπο, παρά την ιταλική υπεροχή στη θάλασσα. Παράλληλα, τα αντιτορπιλικά έκαναν νυχτερινές επιδρομές στα Στενά του Οτράντο, από όπου περνούσαν οι ιταλικές νηοπομπές προς την Αλβανία, και τα υποβρύχια επιτέθηκαν σε ιταλικά μεταγωγικά στην Αδριατική. Το υποβρύχιο «Πρωτεύς» βύθισε το ιταλικό μεταγωγικό «Sardegna» στις 29 Δεκεμβρίου 1940 και χάθηκε την ίδια μέρα με όλο το πλήρωμά του. Η μνήμη εκείνου του Ναυτικού ξεκινά από την «Έλλη» της Τήνου, που τορπιλίστηκε δυόμισι μήνες πριν από τον πόλεμο.
Η εαρινή επίθεση του 1941 και η γερμανική εισβολή
Ο Μουσολίνι ήθελε να σώσει το γόητρό του πριν παρέμβει η Γερμανία. Στις 9 Μαρτίου 1941, με τον ίδιο παρόντα στο μέτωπο, ο ιταλικός στρατός εξαπέλυσε την εαρινή επίθεση στο κεντρικό τμήμα του μετώπου, ανάμεσα στον Άψο και τη Βογιούσα, με το βάρος στο Ύψωμα 731 και στα υψώματα της Τρεμπεσίνας. Οι ελληνικές μονάδες, εξαντλημένες από τον χειμώνα, κράτησαν τις θέσεις τους απέναντι σε επαναλαμβανόμενα κύματα πεζικού και πυροβολικού, και μετά από περίπου δύο εβδομάδες επιθέσεων η Ρώμη σταμάτησε την επιχείρηση χωρίς να κερδίσει ουσιαστικά έδαφος. Το Ύψωμα 731 έμεινε από τότε σύμβολο της ελληνικής άμυνας.
Στις 6 Απριλίου 1941 η Γερμανία εισέβαλε στην Ελλάδα από τη Βουλγαρία. Τα οχυρά της Γραμμής Μεταξά, με πιο γνωστό το Ρούπελ, αντιστάθηκαν για ημέρες απέναντι σε μια από τις ισχυρότερες στρατιωτικές μηχανές της εποχής, όμως η γρήγορη γερμανική κίνηση μέσα από τη Γιουγκοσλαβία απείλησε να κυκλώσει τον στρατό που βρισκόταν ακόμη στην Αλβανία. Ο Ελληνικός Στρατός δεν νικήθηκε από την Ιταλία: υποχρεώθηκε να σταματήσει τον αγώνα όταν μια δεύτερη μεγάλη δύναμη μπήκε στον πόλεμο από τα νώτα του.
Τι διδάσκει τώρα το Έπος του ’40
Το 1940 δεν κερδήθηκε μόνο με ηρωισμό, αν και ο ηρωισμός ήταν παντού. Κερδήθηκε επειδή η επιστράτευση λειτούργησε γρήγορα, οι αμυντικές θέσεις είχαν προετοιμαστεί, το έδαφος είχε μελετηθεί και οι διοικητές πήραν πρωτοβουλίες εκεί όπου το σχέδιο δεν αρκούσε, όπως ο Κατσιμήτρος στο Καλπάκι και ο Δαβάκης στην Πίνδο. Η Ιταλία, αντίθετα, υποτίμησε τον αντίπαλο, επιτέθηκε στην αρχή του χειμώνα με ανεπαρκείς δυνάμεις και στηρίχτηκε σε μέσα που δεν ταίριαζαν στο έδαφος. Είναι τα ίδια μαθήματα που επανέρχονται κάθε φορά που η Ελλάδα καλείται να απαντήσει σε μια επιβουλή: ένα μικρότερο κράτος μπορεί να σταθεί απέναντι σε έναν ισχυρότερο αντίπαλο μόνο αν είναι προετοιμασμένο πριν από την πρώτη ημέρα του πολέμου.
Σχετικές αναλύσεις
28η Οκτωβρίου 1940: Τι έγραφαν οι Αμερικανοί διπλωμάτες για το τελεσίγραφο | «Alors, c’est la guerre»: Η απάντηση των Ελλήνων σε κάθε επιβουλή | Οι ιστορικοί μύθοι για τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο | Ένα Έθνος που δεν μπορεί να νικηθεί
Πότε ξεκίνησε ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος;
Στις 28 Οκτωβρίου 1940. Ο Ιταλός πρεσβευτής επέδωσε το τελεσίγραφο στον Ιωάννη Μεταξά στις 3 τα ξημερώματα και η ιταλική επίθεση από την Αλβανία ξεκίνησε στις 5:30 το πρωί, πριν λήξει η προθεσμία.
Πού σταμάτησε η ιταλική εισβολή;
Στην Ήπειρο, στη γραμμή Ελαίας–Καλαμά με κέντρο το Καλπάκι, όπου αμύνθηκε η 8η Μεραρχία Πεζικού, και στην Πίνδο, όπου το Απόσπασμα Πίνδου του Κωνσταντίνου Δαβάκη και οι ενισχύσεις που ακολούθησαν ανάγκασαν τη Μεραρχία «Τζούλια» να συμπτυχθεί.
Πότε απελευθερώθηκε η Κορυτσά;
Οι ελληνικές δυνάμεις μπήκαν στην Κορυτσά στις 22 Νοεμβρίου 1940. Ακολούθησαν οι Άγιοι Σαράντα στις 6 Δεκεμβρίου, το Αργυρόκαστρο στις 8 Δεκεμβρίου, η Χειμάρρα στις 22 Δεκεμβρίου και η Κλεισούρα στις 10 Ιανουαρίου 1941.
Τι ήταν η εαρινή επίθεση του 1941;
Η μεγάλη ιταλική επίθεση που ξεκίνησε στις 9 Μαρτίου 1941 με τον Μουσολίνι στο μέτωπο. Οι ελληνικές μονάδες κράτησαν τις θέσεις τους, κυρίως στο Ύψωμα 731, και η επίθεση σταμάτησε χωρίς ουσιαστικά κέρδη.
Ποιος ήταν ο Μαρίνος Μητραλέξης;
Ανθυποσμηναγός της Πολεμικής Αεροπορίας που στις 2 Νοεμβρίου 1940, χωρίς πυρομαχικά, χτύπησε με την έλικα του PZL P.24 την ουρά ενός ιταλικού βομβαρδιστικού πάνω από τη Θεσσαλονίκη και το κατέρριψε.
