Skip to content
Διάρκεια άρθρου: Λιγότερο απο 1 λεπτό Λεπτά

Γιατί ο Καραμανλής δεν έστειλε στρατό στην Κύπρο το 1974: Οι εντολές, τα εμπόδια και η στάση των συμμάχων

Γιατί η Ελλάδα δεν παρενέβη στρατιωτικά στη δεύτερη τουρκική εισβολή στην Κύπρο, τον Αύγουστο του 1974; Το ερώτημα παραμένει δύσκολο, επειδή συνδέει τις πολιτικές ευθύνες με την πραγματική ετοιμότητα των Ενόπλων Δυνάμεων. Το μνημόνιο του Ευάγγελου Αβέρωφ για τη σύσκεψη της 14ης Αυγούστου περιγράφει εντολές για επιθέσεις, σοβαρές στρατιωτικές αντιρρήσεις και μια πρόταση αποστολής μεραρχίας που δεν προχώρησε. Η εικόνα που παρουσιάζει είναι πιο σύνθετη από μια απλή απόφαση αποχής.

Από το πραξικόπημα στη δεύτερη εισβολή
Στις 15 Ιουλίου 1974, η χούντα του Ιωαννίδη οργάνωσε το πραξικόπημα εναντίον του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου. Ακολούθησε η τουρκική εισβολή στις 20 Ιουλίου και, λίγες ημέρες αργότερα, η κατάρρευση της δικτατορίας στην Ελλάδα. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ανέλαβε την κυβέρνηση μέσα σε συνθήκες κρίσης. Οι διαπραγματεύσεις στη Γενεύη δεν απέτρεψαν τη νέα τουρκική επίθεση, η οποία άρχισε στις 14 Αυγούστου, διευρύνοντας δραματικά την κατοχή κυπριακού εδάφους.

Οι εντολές για υποβρύχια και αεροπορικά πλήγματα
Σύμφωνα με το μνημόνιο του Αβέρωφ, όταν ο Καραμανλής ενημερώθηκε για τη δεύτερη επίθεση, διέταξε τρία ελληνικά υποβρύχια που κατευθύνονταν προς την Κύπρο να επιταχύνουν και να πλήξουν τουρκικά πολεμικά και εμπορικά πλοία που συμμετείχαν στην εισβολή. Ζήτησε επίσης να απογειωθούν μαχητικά από το Ηράκλειο για επιθέσεις εναντίον σημαντικών στόχων, κατά προτίμηση πλοίων. Στην καταγραφή αυτή, η αρχική του αντίδραση ήταν υπέρ της στρατιωτικής δράσης, όχι η άμεση απόρριψή της.

Γιατί οι αρχηγοί προέβαλαν αντιρρήσεις
Η στρατιωτική ηγεσία παρουσίασε σοβαρά επιχειρησιακά εμπόδια. Για τα αεροσκάφη, ανέφερε περιορισμένα καύσιμα, μικρότερο φορτίο βομβών και χρόνο δράσης πάνω από την Κύπρο μόλις πέντε έως δέκα λεπτών. Υπήρχε επίσης κίνδυνος αναχαίτισης από περισσότερα τουρκικά μαχητικά και αβεβαιότητα για την επιστροφή ή την προσγείωσή τους. Για τα υποβρύχια προβλήθηκαν κίνδυνοι εντοπισμού και ανθυποβρυχιακών επιθέσεων. Αυτές ήταν οι εκτιμήσεις που παρουσιάστηκαν στην πολιτική ηγεσία, όχι απόδειξη ότι κάθε πιθανή επιχείρηση θα αποτύγχανε αναπόφευκτα.

Ο φόβος ενός γενικευμένου πολέμου
Ένα ακόμη επιχείρημα ήταν ότι η ελληνική επέμβαση μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερη ελληνοτουρκική σύγκρουση. Η αποστολή αεροσκαφών στην Κύπρο θα περιόριζε, κατά τις εκτιμήσεις της σύσκεψης, τις διαθέσιμες δυνάμεις για την προστασία της υπόλοιπης Ελλάδας. Το δίλημμα, επομένως, δεν αφορούσε μόνο έναν βομβαρδισμό ή μια ναυτική επίθεση. Αφορούσε και την ικανότητα αντιμετώπισης ταυτόχρονων απειλών σε περισσότερα μέτωπα. Ο Καραμανλής τελικά αποδέχθηκε τις αντιρρήσεις, εκφράζοντας όμως αυστηρή κριτική για την κατάσταση ετοιμότητας.

Η μεραρχία και η πρόταση να επιβιβαστεί ο ίδιος
Η συζήτηση δεν σταμάτησε εκεί. Στο ίδιο μνημόνιο καταγράφεται πρόταση του Καραμανλή να συγκροτηθεί μεραρχία και να μεταφερθεί στην Κύπρο με πολεμικά και εμπορικά πλοία. Οι αρχηγοί υπολόγισαν ότι χρειάζονταν τουλάχιστον επτά ημέρες, ενώ προειδοποίησαν για τον κίνδυνο προσβολής της νηοπομπής. Τότε ο Καραμανλής δήλωσε διατεθειμένος να επιβιβαστεί ο ίδιος σε πλοίο και να ηγηθεί της αποστολής, με τον Αβέρωφ να συμφωνεί ότι θα τον συνόδευε. Πρόκειται για μία από τις πιο χαρακτηριστικές λεπτομέρειες της καταγραφής.

Η άρνηση της Βρετανίας
Για την προστασία της νηοπομπής ζητήθηκε βρετανική αεροπορική κάλυψη, μέσω του υπουργού Εξωτερικών Γεωργίου Μαύρου. Η απάντηση ήταν αρνητική. Ο Αβέρωφ σημειώνει ότι, από μεταγενέστερη συνομιλία του με τον Βρετανό πρεσβευτή, προέκυψε πως η άρνηση είχε δοθεί έπειτα από συνεννόηση με την αμερικανική κυβέρνηση. Η εξέλιξη αυτή φωτίζει ένα κρίσιμο όριο: η σχεδιαζόμενη αποστολή δεν εξασφάλισε τη συμμαχική κάλυψη που είχε ζητήσει η Αθήνα.

Η αποχώρηση από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ
Στις 14 Αυγούστου η κυβέρνηση ανακοίνωσε την αποχώρηση της Ελλάδας από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, διαμαρτυρόμενη για την αδυναμία της Συμμαχίας να εμποδίσει την τουρκική επίθεση. Δεν επρόκειτο για πλήρη έξοδο από το ΝΑΤΟ. Η κίνηση είχε ισχυρό πολιτικό συμβολισμό, αλλά άνοιξε και δύσκολα ζητήματα για την επιχειρησιακή ευθύνη στο Αιγαίο. Η επιστροφή στο στρατιωτικό σκέλος το 1980 δεν συνοδεύτηκε από την επίλυση των σχετικών διαφορών.

Το ερώτημα που παραμένει
Τα καταγεγραμμένα σχέδια δεν επιτρέπουν μια βέβαιη απάντηση για το τι θα συνέβαινε αν εφαρμόζονταν. Δείχνουν, όμως, ότι η πολιτική βούληση, η στρατιωτική προετοιμασία και η στήριξη των συμμάχων δεν είναι το ίδιο πράγμα. Η συζήτηση για το 1974 αφορά ακριβώς τη μεταξύ τους απόσταση και το βαρύ κόστος της.

Μια αφορμή για περισσότερη ανάγνωση
Γνωρίζατε αυτές τις πτυχές των αποφάσεων του 1974; Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να αναζητήσετε στην ιστοσελίδα μας περισσότερα σχετικά κείμενα για την Κύπρο και την ελληνική εξωτερική πολιτική.

‹