Skip to content
Διάρκεια άρθρου: Λιγότερο απο 1 λεπτό Λεπτά

Το Έπος του 1940: Η προετοιμασία, η ενότητα και το τίμημα της αντίστασης

Το Έπος του 1940 δεν ήταν μόνο μια σειρά από νίκες στα βουνά της Ηπείρου. Ήταν η συνάντηση της στρατιωτικής προετοιμασίας με τη λαϊκή αποφασιστικότητα, σε μια Ευρώπη όπου ο Άξονας έμοιαζε ασταμάτητος. Για να καταλάβουμε τη σημασία του, χρειάζεται να κοιτάξουμε τόσο όσα προηγήθηκαν της 28ης Οκτωβρίου όσο και όσα ακολούθησαν: την αντίσταση στη γερμανική εισβολή, τις θυσίες της Κατοχής και τον διχασμό που περιόρισε τις μεταπολεμικές δυνατότητες της χώρας.

Μια Ευρώπη που πλησίαζε στην καταστροφή
Η περίοδος του Μεσοπολέμου δημιούργησε τις συνθήκες για μια νέα μεγάλη σύγκρουση. Η οικονομική κρίση, η άνοδος ολοκληρωτικών καθεστώτων και οι επεκτατικές φιλοδοξίες της Γερμανίας και της Ιταλίας αποσταθεροποίησαν την ήπειρο. Η προσάρτηση της Αυστρίας και η διάλυση της Τσεχοσλοβακίας έδειξαν τα όρια της πολιτικής του κατευνασμού. Με την εισβολή στην Πολωνία, τον Σεπτέμβριο του 1939, άρχισε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Έναν χρόνο αργότερα, η Γαλλία είχε καταρρεύσει και η Βρετανία συνέχιζε τον αγώνα απέναντι στη ναζιστική Γερμανία.

Η απειλή έφτασε στα ελληνικά σύνορα
Η ιταλική κατάληψη της Αλβανίας, τον Απρίλιο του 1939, έφερε τον κίνδυνο δίπλα στην Ελλάδα. Η Ιταλία διέθετε ισχυρό ναυτικό, μεγάλη αεροπορία και αποικιακές κτήσεις, ενώ επιδίωκε να διευρύνει την επιρροή της στη Μεσόγειο. Ο τορπιλισμός της Έλλης αποτέλεσε ακόμη ένα σημάδι της κλιμακούμενης επιθετικότητας. Η Ελλάδα δεν είχε απέναντί της έναν αμελητέο αντίπαλο, αλλά μια δύναμη με πολύ μεγαλύτερες στρατιωτικές και οικονομικές δυνατότητες.

Η προετοιμασία πίσω από την αντίσταση
Η Μικρασιατική Καταστροφή, οι οικονομικές δυσκολίες και τα διαδοχικά στρατιωτικά κινήματα είχαν επιβαρύνει τη χώρα. Ωστόσο, από τα μέσα της δεκαετίας του 1930 ενισχύθηκαν οι προσπάθειες επανεξοπλισμού. Κατασκευάστηκε η Γραμμή Μεταξά, με βασικό προσανατολισμό την απειλή από τη Βουλγαρία, έγιναν παραγγελίες πολεμικού υλικού και οργανώθηκαν σχέδια άμυνας. Δεν παραδόθηκαν όλα τα όπλα που είχαν παραγγελθεί, καθώς οι ανάγκες του πολέμου οδηγούσαν τις προμηθεύτριες χώρες να κρατούν εξοπλισμό για δική τους χρήση.

Μια επιστράτευση προσαρμοσμένη στις αντοχές της χώρας
Η διαρκής γενική επιστράτευση θα ήταν οικονομικά δυσβάσταχτη. Γι’ αυτό εφαρμόστηκε μια πιο ευέλικτη προετοιμασία, με κατά τόπους κλήσεις εφέδρων και επιστροφή τους στις εργασίες τους. Παράλληλα, οι μεταφορές διά θαλάσσης και οι οδικές συνδέσεις προς την Ήπειρο βοήθησαν στην προώθηση δυνάμεων. Η εικόνα αυτή θυμίζει ότι ένας πόλεμος δεν κρίνεται μόνο στην πρώτη γραμμή: τρόφιμα, πυρομαχικά, μετακινήσεις και υγειονομικό υλικό είναι εξίσου απαραίτητα για την αντοχή του στρατού.

Η υποτίμηση που έγινε παγίδα
Στη σύσκεψη της ιταλικής ηγεσίας στις 15 Οκτωβρίου 1940 επικρατούσε μεγάλη αυτοπεποίθηση. Οι εκτιμήσεις παρουσίαζαν τον ελληνικό πληθυσμό ως αποκαρδιωμένο και την κατάληψη της Ηπείρου ως υπόθεση δέκα έως δεκαπέντε ημερών. Η πραγματικότητα διέψευσε αυτές τις προβλέψεις. Η άμυνα στο Καλπάκι και στην Πίνδο, με καθοριστική τη συμβολή του Χαράλαμπου Κατσιμήτρου στον σχεδιασμό της άμυνας της Ηπείρου, σταμάτησε την αρχική προέλαση. Ακολούθησε η ελληνική αντεπίθεση και η μεταφορά των επιχειρήσεων στο αλβανικό έδαφος.

Το «Όχι» ήταν συλλογική πράξη
Το ερώτημα ποιος είπε το «Όχι» χάνει μέρος της ουσίας του όταν αποκόπτεται από τις προϋποθέσεις της αντίστασης. Η πολιτική απόφαση του Ιωάννη Μεταξά χρειαζόταν στρατιωτική οργάνωση και έναν λαό πρόθυμο να πολεμήσει. Αντίστοιχα, η θέληση του λαού δεν θα αρκούσε χωρίς σχέδιο και εξοπλισμό. Η πολύμηνη αντοχή και η απόκρουση της εαρινής ιταλικής επίθεσης, με εμβληματική τη μάχη στο ύψωμα 731, φανερώνουν αυτή τη συνάντηση προετοιμασίας και αποφασιστικότητας.

Από τα οχυρά στην Κρήτη
Η γερμανική επίθεση της 6ης Απριλίου 1941 άνοιξε μια νέα, εξαιρετικά άνιση αναμέτρηση. Η αντίσταση στα οχυρά αποτέλεσε ακόμη μία σημαντική στιγμή του ελληνικού αγώνα, παρά την τελική κατάρρευση του μετώπου. Η μάχη συνεχίστηκε στην Κρήτη και αργότερα με την Εθνική Αντίσταση, τις ελληνικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή και στην Ιταλία, καθώς και με το πολεμικό και εμπορικό ναυτικό. Το κόστος αφορούσε ολόκληρη την κοινωνία, με τεράστιες απώλειες και καταστροφές στην κατεχόμενη χώρα.

Οι θυσίες και το βάρος του διχασμού
Η μεταπολεμική Ελλάδα δεν μπόρεσε να αξιοποιήσει πλήρως τη συμβολή της στον συμμαχικό αγώνα. Η εσωτερική σύγκρουση και ο Εμφύλιος πρόσθεσαν καταστροφές σε μια ήδη εξαντλημένη χώρα και αποδυνάμωσαν τη θέση της. Το ουσιαστικό δίδαγμα παραμένει ότι η ενότητα δεν στηρίζει μόνο την αντίσταση, αλλά και την επόμενη ημέρα.

Μια αφορμή για περισσότερη ιστορία
Γνωρίζατε αυτές τις πλευρές του 1940; Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να αναζητήσετε στην ιστοσελίδα μας περισσότερα σχετικά άρθρα.

‹