Πέντε μικρά αντικείμενα με μεγάλη ιστορική αξία βρήκαν ξανά τον δρόμο για την Ελλάδα, αφού είχαν εξαχθεί παράνομα και προορίζονταν για πώληση σε ευρωπαϊκούς οίκους δημοπρασιών. Πρόκειται για πέντε σπάνια αργυρά νομίσματα, τα οποία επαναπατρίστηκαν από το Μόναχο και τη Ζυρίχη σε δύο διαφορετικές φάσεις, το 2019 και το 2020. Η επιστροφή τους συνδέεται με την εξάρθρωση μιας εγκληματικής οργάνωσης που διακινούσε αρχαιότητες, αλλά και με τη συνεργασία ελληνικών και ξένων αρχών για τον εντοπισμό και την παράδοσή τους.
Τρία νομίσματα επέστρεψαν από το Μόναχο
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2020 επαναπατρίστηκαν από το Μόναχο τρία από τα πέντε νομίσματα. Το πρώτο ήταν ένας στατήρας Λίνδου, από το πρώτο μισό του 5ου αιώνα π.Χ. Το δεύτερο ήταν ένα οκτάδραχμο του Γέτα, βασιλιά των Ηδονέων, που κόπηκε περίπου το 480–460 π.Χ. Το τρίτο ήταν ένας στατήρας Ήλιδας, με χρονολογία κοπής γύρω στο 328 π.Χ. Τα διαφορετικά μέρη και οι εποχές προέλευσής τους δείχνουν ότι η υπόθεση αφορούσε ευρήματα από περισσότερες από μία περιόδους της αρχαίας ελληνικής νομισματοκοπίας.
Η διαδρομή μέχρι το Νομισματικό Μουσείο
Οι βαυαρικές αστυνομικές αρχές παρέδωσαν τα τρία νομίσματα στο Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στο Μόναχο. Από εκεί επέστρεψαν στην Αθήνα και φυλάσσονται στο Νομισματικό Μουσείο. Το μουσείο είχε συμβάλει και στην ταύτισή τους, δηλαδή στην αναγνώριση των συγκεκριμένων νομισμάτων. Η συμμετοχή του αποτελεί μια σημαντική πλευρά της υπόθεσης: η επιστροφή των αρχαιοτήτων δεν βασίστηκε μόνο στις αστυνομικές ενέργειες, αλλά και στη συμβολή της αρμόδιας επιστημονικής υπηρεσίας.
Η υπόθεση που ξεκίνησε στην Πάτρα
Πίσω από τον επαναπατρισμό βρίσκεται μια ευρύτερη έρευνα για παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών. Τον Οκτώβριο του 2016, η Υποδιεύθυνση Ασφαλείας Πατρών εξάρθρωσε πολυμελή εγκληματική οργάνωση με έδρα την Ελλάδα και δράση που επεκτεινόταν σε πολλές άλλες χώρες. Στην κατοχή εμπλεκομένων είχαν κατασχεθεί, εντός της χώρας, 126 αρχαία αντικείμενα και 2.024 νομίσματα. Οι αριθμοί αυτοί δίνουν μια εικόνα της έκτασης της υπόθεσης, η οποία δεν περιοριζόταν στα πέντε αργυρά νομίσματα που επέστρεψαν αργότερα.
Τα στοιχεία οδήγησαν στους οίκους δημοπρασιών
Πληροφορίες από τη δικογραφία επέτρεψαν στη Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών να εντοπίσει αρχαία ελληνικά νομίσματα που η οργάνωση είχε διοχετεύσει προς πώληση. Τα ίχνη τους έφταναν σε οίκους δημοπρασιών στη Ζυρίχη και στο Μόναχο. Σε συνεργασία με την Εισαγγελία Εφετών Πατρών, έγιναν οι απαραίτητες ενέργειες προς τις ελβετικές και γερμανικές δικαστικές αρχές. Έτσι, τα στοιχεία της ελληνικής έρευνας αξιοποιήθηκαν για να προχωρήσει η διαδικασία παράδοσης των παράνομα διακινηθέντων αντικειμένων.
Η επιστροφή από τη Ζυρίχη είχε προηγηθεί
Τα άλλα δύο αργυρά νομίσματα είχαν επιστρέψει στην Ελλάδα στις 27 Σεπτεμβρίου 2019. Ήταν ένα τετράδραχμο Αθηνών «Νέας Τεχνοτροπίας», που κόπηκε το 136 π.Χ., και ένα τετράδραχμο του Πτολεμαίου Δ΄ Φιλοπάτορα, από το νομισματοκοπείο της Σιδώνας, με χρονολογία κοπής περίπου στα τέλη του 3ου αιώνα π.Χ. Σε αντίθεση με τα τρία νομίσματα του Μονάχου, αυτά φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πατρών. Επομένως, ο επαναπατρισμός των πέντε νομισμάτων ολοκληρώθηκε μέσα από δύο ξεχωριστές επιστροφές.
Δεν ήταν τα μόνα αρχαία που ανακτήθηκαν
Η ίδια υπόθεση είχε οδηγήσει σε επαναπατρισμό αρχαιοτήτων και νωρίτερα. Τον Μάρτιο του 2017 επέστρεψαν από τη Γερμανία 33 αγγεία μυκηναϊκής εποχής, 600 αρχαία νομίσματα και άλλα αρχαία αντικείμενα διαφόρων περιόδων. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, είχαν εξαχθεί παράνομα από τη χώρα από τους αρχαιοκάπηλους. Η διαδοχή αυτών των επιστροφών δείχνει ότι η έρευνα του 2016 είχε αποτελέσματα σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και για διαφορετικές κατηγορίες ευρημάτων.
Η δραχμή και οι υποδιαιρέσεις της
Οι ονομασίες των νομισμάτων μάς φέρνουν παράλληλα πιο κοντά στο αρχαίο σύστημα συναλλαγών. Η δραχμή ήταν βασικό νόμισμα, ενώ υπήρχαν τετράδραχμα, οκτάδραχμα και δεκάδραχμα. Μία δραχμή αντιστοιχούσε σε έξι οβολούς και κάθε οβολός σε οκτώ χαλκούντες. Εκατό δραχμές σχημάτιζαν μία μνα, ενώ ένα τάλαντο αντιστοιχούσε σε εξήντα μνες ή 6.000 αττικές δραχμές. Αυτές οι ονομασίες βοηθούν να καταλάβουμε ότι τα επαναπατρισμένα ευρήματα, πέρα από σπάνια αρχαία αντικείμενα, συνδέονται με τα νομισματικά συστήματα και τις συναλλαγές του αρχαίου κόσμου.
Μια ιστορία που αξίζει να γνωρίζουμε
Γνωρίζατε την ιστορία της επιστροφής αυτών των νομισμάτων; Αν τη βρήκατε ενδιαφέρουσα, μπορείτε να μοιραστείτε το κείμενο και να περιηγηθείτε στην ιστοσελίδα για περισσότερα σχετικά θέματα γύρω από την αρχαιολογία και την ελληνική ιστορία.