Νταβούτογλου: «η παρουσία της Τουρκίας στην Κύπρο είναι δίκαιη και βάσει διεθνούς δικαίου»

Η νέα ένταση γύρω από το Κυπριακό έδειξε για άλλη μια φορά ότι το ζήτημα δεν ανήκει στο παρελθόν, αλλά παραμένει ένα από τα πιο ανοιχτά και φορτισμένα θέματα στην περιοχή μας. Σε δημόσια συζήτηση με διεθνές ενδιαφέρον, ήρθαν ξανά στην επιφάνεια δύο τελείως διαφορετικές αναγνώσεις της πραγματικότητας: από τη μία η τουρκική θέση, που επιχειρεί να παρουσιάσει την παρουσία της στην Κύπρο ως δικαιολογημένη, και από την άλλη η ελληνική και κυπριακή πλευρά, που επιμένουν ότι ο πυρήνας του προβλήματος είναι ένας: η παράνομη κατοχή μέρους της Κυπριακής Δημοκρατίας από το 1974. Γιατί η αντιπαράθεση έχει σημασία Η σημασία αυτής της σύγκρουσης δεν βρίσκεται μόνο στους υψηλούς τόνους. Βρίσκεται κυρίως στο ότι αποτυπώνει πώς αντιλαμβάνονται οι δύο πλευρές όχι μόνο το παρελθόν, αλλά και το μέλλον της περιοχής. Όταν μια τέτοια συζήτηση γίνεται μπροστά σε διεθνές ακροατήριο, δεν αφορά απλώς τη διπλωματική εικόνα Ελλάδας και Τουρκίας. Αφορά και το πώς τοποθετείται η Ευρωπαϊκή Ένωση, ποια στάση κρατά απέναντι στο διεθνές δίκαιο και πόσο συνεπής είναι όταν μιλά για αρχές, σύνορα και κυριαρχία. Το επίμαχο σημείο της συζήτησης Στο επίκεντρο βρέθηκε η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην **Ευρωπαϊκή Ένωση**. Από τουρκικής πλευράς επανήλθε το γνωστό επιχείρημα ότι η Λευκωσία δεν θα έπρεπε να είχε ενταχθεί πριν λυθεί το Κυπριακό. Συνδέθηκε μάλιστα αυτό το επιχείρημα με το δημοψήφισμα του 2004 για το Σχέδιο Ανάν, όπου η ελληνοκυπριακή πλευρά το απέρριψε. Αυτό είναι ένα επιχείρημα που ακούγεται συχνά τα τελευταία χρόνια: ότι μια “χαμένη ευκαιρία” ευθύνεται για το σημερινό αδιέξοδο. Όμως η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Το δημοψήφισμα ήταν μια πολύ συγκεκριμένη ιστορική στιγμή και η απόρριψη ενός σχεδίου δεν διαγράφει το βασικό δεδομένο ότι στην Κύπρο υπάρχει ξένος στρατός και κατοχή εδάφους κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η φράση που συμπυκνώνει την ελληνική θέση Η πιο ξεκάθαρη απάντηση από ελληνικής πλευράς ήταν ότι «η πραγματικότητα είναι η κατοχή». Πρόκειται για μια φράση απλή, αλλά πολιτικά πολύ πυκνή. Γιατί μεταφέρει τη συζήτηση από τις ερμηνείες και τις αφηγήσεις στην ουσία του θέματος. Δεν είναι απλώς μια διαφωνία ανάμεσα σε δύο κοινότητες. Δεν είναι μόνο ένα πρόβλημα διαπραγμάτευσης. Είναι ένα ζήτημα εισβολής, στρατιωτικής παρουσίας και συνεχιζόμενης παραβίασης κυριαρχίας. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία και για την ελληνική διπλωματία. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η Αθήνα προσπαθεί να μην εγκλωβιστεί σε μια κουβέντα “ίσων αποστάσεων”, αλλά να επαναφέρει συνεχώς το βασικό πλαίσιο: ότι το Κυπριακό είναι πρωτίστως ζήτημα εισβολής και κατοχής. Το βάρος του 1974 παραμένει ζωντανό Συχνά, όταν περνούν δεκαετίες από ένα ιστορικό γεγονός, δημιουργείται η εντύπωση ότι το θέμα “ξεθωριάζει”. Στην περίπτωση της Κύπρου, αυτό δεν ισχύει. Το 1974 δεν είναι απλώς μια ημερομηνία σε σχολικό βιβλίο. Είναι η αφετηρία μιας κατάστασης που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Χιλιάδες άνθρωποι ξεριζώθηκαν, περιουσίες χάθηκαν, οικογένειες χωρίστηκαν και ένα νησί παραμένει διχοτομημένο. Αυτός είναι και ο λόγος που η δημόσια συζήτηση για το Κυπριακό δεν μπορεί να γίνεται σαν να πρόκειται για μια αφηρημένη γεωπολιτική διαφορά. Πίσω από τους διπλωματικούς όρους, υπάρχουν πραγματικές ανθρώπινες συνέπειες και μια ανοιχτή πληγή που δεν έχει κλείσει. Η Ευρώπη μπροστά στο δικό της τεστ αξιοπιστίας Ένα από τα πιο ουσιαστικά σημεία που αναδείχθηκαν είναι ότι η **Ευρωπαϊκή Ένωση** δεν μπορεί να εμφανίζεται αυστηρή σε μία περίπτωση παραβίασης διεθνούς δικαίου και επιεικής σε μια άλλη. Αν η Ευρώπη υπερασπίζεται σωστά την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας απέναντι στη ρωσική κατοχή, τότε οφείλει να δείχνει την ίδια θεσμική καθαρότητα και στην περίπτωση της Κύπρου. Αυτή η σύγκριση δεν γίνεται για εντυπωσιασμό. Γίνεται γιατί φέρνει στο προσκήνιο το θέμα της **συνέπειας**. Οι αρχές δεν μπορούν να εφαρμόζονται επιλεκτικά. Αν η Ευρώπη θέλει να πείσει ότι είναι μια ένωση αξιών και όχι απλώς συμφερόντων, πρέπει να αποδεικνύει ότι το **κράτος δικαίου**, η δημοκρατία και η υπεράσπιση της κυριαρχίας ισχύουν για όλους. Το επιχείρημα περί “δίκαιης παρουσίας” Από τουρκικής πλευράς επαναλήφθηκε και η θέση ότι η παρουσία της Τουρκίας στην Κύπρο είναι “δίκαιη” και βασίζεται στο διεθνές δίκαιο. Αυτό είναι ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία της τουρκικής ρητορικής. Για την ελληνική και κυπριακή πλευρά, αλλά και για μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας, η εισβολή και η κατοχή δεν μπορούν να βαφτίζονται νόμιμη προστασία. Εδώ φαίνεται και μια κλασική τακτική στη διεθνή πολιτική: η προσπάθεια να αλλάξει το λεξιλόγιο, ώστε να αλλάξει και η εντύπωση. Όταν όμως η πραγματικότητα περιλαμβάνει στρατιωτική παρουσία σε κατεχόμενο έδαφος, τα λόγια δύσκολα μπορούν να ανατρέψουν τα γεγονότα. **Η λύση που παραμένει στο τραπέζι** Η ελληνική θέση εξακολουθεί να στηρίζει τη λύση μιας **διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας**. Αυτή δεν είναι μια νέα φόρμουλα, ούτε ένα θεωρητικό σχήμα χωρίς βάση. Είναι το πλαίσιο πάνω στο οποίο έχουν στηριχθεί επί χρόνια οι διεθνείς προσπάθειες για λύση. Βέβαια, όσο περνούν τα χρόνια, τόσο αυξάνονται οι δυσκολίες. Η παγίωση της διαίρεσης, οι νέες ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και η ευρύτερη ένταση στις σχέσεις Δύσης – Τουρκίας κάνουν το τοπίο πιο περίπλοκο. Παρ’ όλα αυτά, χωρίς ένα κοινά αποδεκτό πλαίσιο, το μόνο που μένει είναι η διαιώνιση του αδιεξόδου. Τι δείχνει αυτή η σύγκρουση για το σήμερα Η αντιπαράθεση αυτή δεν ήρθε σε κενό χρόνο. Έρχεται σε μια περίοδο όπου η Τουρκία προσπαθεί να ενισχύσει τον γεωπολιτικό της ρόλο, η Ελλάδα αναζητά σταθερά διεθνή ερείσματα και η Ευρώπη δοκιμάζει την αντοχή των αρχών της σε ένα όλο και πιο ασταθές περιβάλλον. Γι’ αυτό και το **Κυπριακό** παραμένει κάτι πολύ περισσότερο από ένα διμερές ζήτημα. Είναι καθρέφτης για το πώς η περιοχή αντιλαμβάνεται την ασφάλεια, τη νομιμότητα και την πολιτική συνέπεια. Και είναι ταυτόχρονα ένα μήνυμα ότι κάποια ζητήματα δεν λύνονται με επικοινωνιακές διατυπώσεις, αλλά μόνο με αναγνώριση της πραγματικότητας. Η ουσία πίσω από τις λέξεις Τελικά, όση συζήτηση κι αν γίνεται γύρω από σχέδια, χρονοδιαγράμματα και διπλωματικές διατυπώσεις, η ουσία μένει ίδια. Η Κύπρος δεν είναι μια “παλιά ιστορία” που απλώς επανέρχεται στην επικαιρότητα όταν υπάρχει ένταση. Είναι ένα ανοιχτό ζήτημα διεθνούς νομιμότητας. Και όσο αυτό δεν αναγνωρίζεται καθαρά από όλους, τόσο θα παραμένει δύσκολη κάθε ουσιαστική πρόοδος. Η δημόσια αντιπαράθεση έδειξε επίσης κάτι ακόμη: ότι η μάχη για τις λέξεις είναι στην πραγματικότητα μάχη για την αλήθεια των γεγονότων. Και στο Κυπριακό, η αλήθεια συνεχίζει να περνά μέσα από τις έννοιες «εισβολή», «κατοχή», «κυριαρχία» και «λύση με βάση το διεθνές δίκαιο». Αν γνωρίζατε ήδη αυτές τις πτυχές του **Κυπριακού** ή αν σας φάνηκε ενδιαφέρον το άρθρο, μπορείτε να το μοιραστείτε. Και αν θέλετε, ρίξτε μια ματιά και στα υπόλοιπα σχετικά άρθρα του site για περισσότερη ανάλυση και ενημέρωση.