Skip to content
Διάρκεια άρθρου: Λιγότερο απο 1 λεπτό Λεπτά

Γιατί δεν έχει οριοθετηθεί ΑΟΖ Ελλάδας–Κύπρου; Το Καστελόριζο και οι κρίσιμες αποφάσεις

Γιατί η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχουν προχωρήσει σε οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης μεταξύ τους; Το ερώτημα συνδέεται με το Καστελόριζο, τις τουρκικές διεκδικήσεις και τις επιλογές διαδοχικών ελληνικών κυβερνήσεων. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται δύο περιστατικά: η διαμόρφωση της συμφωνίας Κύπρου–Αιγύπτου το 2003 και η μερική οριοθέτηση Ελλάδας–Αιγύπτου το 2020. Η ερμηνεία τους, όμως, χρειάζεται προσοχή: άλλο μια καταγεγραμμένη διπλωματική επιλογή και άλλο η καταγγελία περί μυστικής παραχώρησης δικαιωμάτων.

Το Καστελόριζο ως σημείο σύνδεσης
Το σύμπλεγμα της Μεγίστης, που περιλαμβάνει το Καστελόριζο, τη Ρω και τη Στρογγύλη, βρίσκεται στον πυρήνα του ζητήματος. Η απόδοση πλήρους επήρειας στο σύμπλεγμα παρουσιάζεται ως η προϋπόθεση για να συναντηθούν οι θαλάσσιες ζώνες Ελλάδας και Κύπρου. Με απλά λόγια, η σημασία του δεν περιορίζεται στην έκτασή του: αφορά τη θέση του στον χάρτη και τον τρόπο με τον οποίο αυτή επηρεάζει μια πιθανή οριοθέτηση στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τι σημαίνει η ένωση των θαλάσσιων ζωνών
Η προοπτική κοινής οριοθέτησης συνδέεται με την αξιοποίηση ενεργειακών κοιτασμάτων, την αλιεία και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Χρειάζεται, ωστόσο, να διατηρείται μια βασική διάκριση που αναγνωρίζεται και στην επιχειρηματολογία: η ΑΟΖ δεν ταυτίζεται με τα χωρικά ύδατα. Αφορά κυριαρχικά δικαιώματα και όχι πλήρη κυριαρχία. Οι ευρύτερες δυνατότητες ελέγχου πλοίων, αντιμετώπισης παράνομης διακίνησης ή εφαρμογής εμπάργκο όπλων προβάλλονται ως πιθανά οφέλη, χωρίς να τεκμηριώνεται ότι απορρέουν αυτομάτως από την οριοθέτηση.

Η συμφωνία Κύπρου–Αιγύπτου του 2003
Ένα χαρακτηριστικό περιστατικό αφορά τις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στη συμφωνία Κύπρου–Αιγύπτου. Τότε η κυπριακή πλευρά πέτυχε οριοθέτηση στη μέση γραμμή. Σημαντικό διαπραγματευτικό επιχείρημα φέρεται να ήταν ότι η Αίγυπτος συζητούσε αντίστοιχη οριοθέτηση με τη Σαουδική Αραβία στην Ερυθρά Θάλασσα. Καθώς εκεί αντιμετώπιζε μεγαλύτερη ακτογραμμή απέναντί της, είχε λόγο να αποφύγει ένα προηγούμενο που θα λειτουργούσε εις βάρος της.

Η παρέμβαση για το δυτικό άκρο
Το εντυπωσιακό είναι το ότι η ελληνική πλευρά ζήτησε η γραμμή Κύπρου–Αιγύπτου να σταματήσει περίπου οκτώ ναυτικά μίλια, δηλαδή περίπου δεκαπέντε χιλιόμετρα, ανατολικότερα από το αρχικά προβλεπόμενο δυτικό άκρο. Η αιτιολογία που μεταφέρεται ήταν η αποφυγή επιπλοκών με γειτονικές χώρες και η μη ανάδειξη της διαφοράς Ελλάδας–Τουρκίας σχετικά με την επήρεια του Καστελόριζου. Γίνεται επίσης αναφορά σε πρακτικά σύσκεψης που περιέγραφαν το σχετικό ελληνικό αίτημα.

Τι υποστηρίζει αυτή η μαρτυρία
Η συγκεκριμένη αφήγηση στηρίζει την εικόνα μιας ελληνικής διπλωματίας που επέλεγε να μην ανοίξει εκείνη τη στιγμή το ζήτημα της οριοθέτησης στην περιοχή. Δεν ισοδυναμεί, όμως, από μόνη της με τεκμήριο ότι είχε πραγματοποιηθεί μυστική εκχώρηση στην Τουρκία. Η αποφυγή μιας οριοθέτησης και η οριστική παραχώρηση δικαιωμάτων είναι διαφορετικοί ισχυρισμοί. Η διάκριση έχει σημασία, επειδή πάνω σε αυτό το περιστατικό στηρίζεται η πολύ βαρύτερη κατηγορία ότι η περιοχή είχε ήδη «ξεπουληθεί».

Η μερική οριοθέτηση του 2020
Το δεύτερο βασικό στοιχείο είναι η συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου το 2020, η οποία παρουσιάζεται ως συνέχεια της ίδιας πολιτικής αποφυγής. Η κριτική εστιάζει στον μερικό χαρακτήρα της και στο ότι δεν κάλυψε την περιοχή ανατολικά του 28ου μεσημβρινού. Από αυτή την επιλογή εξάγεται το συμπέρασμα ότι το Καστελόριζο είχε αποκλειστεί από έναν ευρύτερο σχεδιασμό. Ωστόσο, η ύπαρξη αδήλωτης συμφωνίας παραχώρησης αποτελεί καταγγελία, όχι συμφωνία της οποίας παρουσιάζεται το κείμενο ή οι συγκεκριμένοι όροι.

Οι βαριές κατηγορίες και τα όριά τους
Η συνολική επιχειρηματολογία αποδίδει διαχρονικές ευθύνες στο ελληνικό πολιτικό σύστημα και απορρίπτει ως ανεπαρκή εξήγηση τον φόβο πρόκλησης της Τουρκίας. Διατυπώνονται ακόμη υποψίες χρηματισμού, εκβιασμού και μυστικών δεσμεύσεων. Δεν παρατίθενται, όμως, συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία για αυτές τις κατηγορίες. Αντίστοιχα, η επίκληση της Σύμβασης της Βιέννης, ως δυνατότητας αμφισβήτησης αποφάσεων που συνδέονται με διαφθορά ή εξαναγκασμό, δεν αποδεικνύει ότι τέτοιες περιστάσεις υπήρξαν στις συγκεκριμένες περιπτώσεις.

Το ουσιαστικό ερώτημα παραμένει
Το σημαντικότερο ζήτημα για τον αναγνώστη είναι η ανάγκη σαφών απαντήσεων: ποιος ήταν ο σκοπός του αιτήματος το 2003, γιατί επιλέχθηκε μερική οριοθέτηση το 2020 και ποια προοπτική υπάρχει για συμφωνία Ελλάδας–Κύπρου; Τα περιστατικά προσφέρουν υλικό για κριτική και δημόσια συζήτηση, αλλά δεν τεκμηριώνουν από μόνα τους τη βεβαιότητα μιας μυστικής εκχώρησης. Η απαίτηση διαφάνειας έχει μεγαλύτερη αξία όταν ξεχωρίζει όσα καταγράφονται από όσα ερμηνεύονται ή καταγγέλλονται.

Γνωρίζατε αυτές τις πτυχές; Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να περιηγηθείτε στην ιστοσελίδα για περισσότερα σχετικά άρθρα.

‹