Η Αντίσταση στην Ελλάδα της Κατοχής δεν ξεκίνησε μόνο από μεγάλες οργανώσεις, πολιτικά επιτελεία ή αντάρτικα σώματα. Σε πολλές περιπτώσεις άρχισε αυθόρμητα, από μικρές παρέες ανθρώπων που δεν μπορούσαν να αποδεχθούν την ταπείνωση της ήττας και της κατοχής. Μία από αυτές τις πρώιμες και λιγότερο γνωστές οργανώσεις ήταν η Απελευθερωτική Γερμανικής Κατοχής Οργάνωση Νέων, γνωστή ως Α.Γ.Κ.Ο.Ν. ή Α.Γ.Κ.Ω.Ν.
Η οργάνωση ιδρύθηκε στην Αθήνα τον Ιούλιο του 1941, σε μια περίοδο όπου η Κατοχή μόλις είχε αρχίσει να διαμορφώνει τη σκληρή της πραγματικότητα. Η χώρα είχε ηττηθεί στρατιωτικά, η πρωτεύουσα βρισκόταν υπό γερμανικό έλεγχο και η κοινωνία προσπαθούσε ακόμη να καταλάβει τι σήμαινε η νέα κατάσταση. Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο 28χρονος δικηγόρος Σπυρίδων Γραμμένος υπήρξε ο αρχηγός και βασικός εμπνευστής της οργάνωσης.
Ο σκληρός πυρήνας της Α.Γ.Κ.Ο.Ν. δημιουργήθηκε γύρω από τέσσερα αδέλφια από την Κέρκυρα: τον Σπυρίδωνα, τον Γεώργιο, τον Νικόλαο και τον Διονύσιο Γραμμένο. Ήταν βετεράνοι του πολέμου του 1940, άνθρωποι που είχαν ήδη ζήσει την πολεμική εμπειρία πριν βρεθούν αντιμέτωποι με την πραγματικότητα της κατοχής. Γύρω τους συγκεντρώθηκαν και άλλα πρόσωπα, όπως ο Κώστας Μπούρας, ο Σωτήρης Κουβάς, ο Αποστόλης Λέτσος και ο Θανάσης Καραΐνδρος. Τα πρώτα μέλη προέρχονταν κυρίως από φοιτητές, πρώην συμπολεμιστές, νεαρούς στρατιωτικούς και αστυνομικούς.
Η έδρα στρατολόγησης της οργάνωσης ήταν ένα κατάστημα του Διονυσίου Γραμμένου, στη συμβολή των οδών Ψαρών και Δεληγιάννη στην Αθήνα. Εκεί, σε έναν χώρο καθημερινό και φαινομενικά ασήμαντο, άρχισε να σχηματίζεται ένας μικρός πυρήνας αντίστασης. Αυτό είναι χαρακτηριστικό πολλών πρώτων αντιστασιακών ομάδων: δεν γεννήθηκαν σε μεγάλες αίθουσες συσκέψεων, αλλά σε σπίτια, καταστήματα, γραφεία, καφενεία και παρέες ανθρώπων που εμπιστεύονταν ο ένας τον άλλο.
Σύμφωνα με ιστορική μαρτυρία του Διονυσίου Γραμμένου, η πρώτη ουσιαστική αντιστασιακή κίνηση της ομάδας έγινε στις 30 Ιουνίου 1941. Τα αδέλφια Γραμμένου και φίλοι τους συγκεντρώθηκαν στη διασταύρωση των οδών Μεσογείων και Φαραντάτων, όπου αποδοκίμασαν Γερμανούς που μετέφεραν Άγγλους αιχμαλώτους. Η αντίδραση των κατοχικών δυνάμεων ήταν άμεση. Οι Γερμανοί επιτέθηκαν, συνέλαβαν τον Διονύσιο και τον Γεώργιο Γραμμένο και τους οδήγησαν στο κρατητήριο του ΙΔ΄ Αστυνομικού Τμήματος. Εκεί κατηγορήθηκαν για παράβαση κατοχικού ποινικού νόμου σχετικά με την «επιδοκιμασία Άγγλων αιχμαλώτων» και ξυλοκοπήθηκαν.
Το επεισόδιο αυτό είχε μεγάλη σημασία. Αντί να φοβίσει τους νεαρούς αντιστασιακούς, τους έσπρωξε σε πιο οργανωμένη δράση. Μετά την απελευθέρωσή τους, αποφάσισαν να συγκροτήσουν κανονική οργάνωση αντίστασης. Ο Σπυρίδων Γραμμένος, λόγω και της νομικής του κατάρτισης, συνέταξε το καταστατικό. Το όνομα Α.Γ.Κ.Ω.Ν., σύμφωνα με την ίδια μαρτυρία, συνδέθηκε με τα πρώτα συνθετικά των ονομάτων των γονιών τους, Αγγελικής και Κωνσταντίνου, στους οποίους τα αδέλφια ορκίστηκαν ότι θα εκδικηθούν τους Γερμανούς.
Η Α.Γ.Κ.Ο.Ν. δεν εξελίχθηκε σε μεγάλη αυτόνομη οργάνωση. Τα μέλη της συνεργάστηκαν με άλλες νεότερες αντιστασιακές οργανώσεις, όπως η ΜΙΔΑΣ 614 του στρατηγού Γιάννη Τσιγάντε, ενώ στη συνέχεια οι αδελφοί Γραμμένου και άλλα μέλη μεταπήδησαν στον ΕΔΕΣ του Ναπολέοντα Ζέρβα. Αυτό δείχνει κάτι πολύ συνηθισμένο στην πρώτη φάση της Αντίστασης: μικρές ομάδες δημιουργούνταν αυθόρμητα, δοκίμαζαν μορφές δράσης και σταδιακά ενσωματώνονταν σε μεγαλύτερα και καλύτερα οργανωμένα δίκτυα.
Η πορεία των ανθρώπων της οργάνωσης ήταν τραγική. Ο Κώστας Μπούρας, που συνδεόταν με τον χώρο της οργάνωσης και της αντιστασιακής δράσης, προδόθηκε, παραδόθηκε στους Γερμανούς, βασανίστηκε και εκτελέστηκε στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής στις 19 Ιουνίου 1943. Ο Σπύρος Γραμμένος εκτελέστηκε το 1944 στη Ζάκυνθο, ενώ ο Γιώργος Γραμμένος εκτελέστηκε στο Χαϊδάρι. Ο Διονύσιος έμεινε ανάπηρος και ο Νίκος έχασε αργότερα το ένα του χέρι και το ένα του μάτι.
Η ιστορία της Απελευθερωτικής Γερμανικής Κατοχής Οργάνωσης Νέων είναι ιστορία νεανικής οργής, πατριωτισμού και θυσίας. Δεν ανήκει στις πιο γνωστές σελίδες της Εθνικής Αντίστασης, όμως φωτίζει κάτι ουσιαστικό: η αντίσταση στην Κατοχή δεν άρχισε πάντα με σχέδιο και οργάνωση. Πολλές φορές άρχισε με μια πράξη αξιοπρέπειας στον δρόμο, με μια φωνή ενάντια στον κατακτητή, με μια παρέα νέων που αποφάσισε ότι δεν θα μείνει σιωπηλή.