Η Εθνική Δημοκρατική Ένωση Ελληνοπαίδων, γνωστή ως ΕΔΕΕ, ήταν η νεολαιίστικη οργάνωση που συνδέθηκε με τον χώρο του ΕΔΕΣ, κυρίως στην Αθήνα. Αν η ΕΠΟΝ υπήρξε η μεγάλη νεολαιίστικη δύναμη του ΕΑΜικού κινήματος, η ΕΔΕΕ εκπροσωπούσε μια μικρότερη, μη ΕΑΜική και αντικομμουνιστική απάντηση στον ίδιο χώρο: τη νεολαία της Κατοχής και της Απελευθέρωσης. Η δράση της τοποθετείται κυρίως από το 1944 έως το 1945, σε μια περίοδο όπου η Ελλάδα περνούσε από την κατοχή στην ανοιχτή πολιτική σύγκρουση.
Η ύπαρξη μιας τέτοιας οργάνωσης δείχνει πόσο σημαντική ήταν η νεολαία για όλες τις πλευρές. Στα χρόνια της Κατοχής, οι νέοι δεν ήταν απλώς βοηθητικό δυναμικό. Ήταν φορείς προπαγάνδας, σύνδεσμοι, διανομείς παράνομου Τύπου, συμμετέχοντες σε διαδηλώσεις, εφεδρεία για ένοπλη ή πολιτική δράση και, κυρίως, η γενιά που θα διαμόρφωνε την Ελλάδα μετά την Απελευθέρωση. Το ΕΑΜ το είχε καταλάβει νωρίς με την ΕΠΟΝ. Ο μη ΕΑΜικός χώρος προσπάθησε επίσης να οργανώσει τη δική του νεανική παρουσία.
Η ΕΔΕΕ συνδέθηκε με τον ΕΔΕΣ Αθηνών, δηλαδή με το αστικό και πολιτικό κομμάτι του ΕΔΕΣ στην πρωτεύουσα, όχι τόσο με τις αντάρτικες ΕΟΕΑ της Ηπείρου. Αυτό έχει σημασία. Ο ΕΔΕΣ στην Ήπειρο ήταν κυρίως στρατιωτική δύναμη γύρω από τον Ναπολέοντα Ζέρβα. Στην Αθήνα, όμως, ο χώρος του ΕΔΕΣ ήταν περισσότερο πολιτικός, συνωμοτικός και προπαγανδιστικός. Εκεί η ΕΔΕΕ μπορούσε να λειτουργήσει ως νεολαιίστικος βραχίονας, με έντυπα, επαφές, οργανωτικές ομάδες και παρουσία σε σχολικούς ή νεανικούς κύκλους.
Η οργάνωση κινήθηκε μέσα σε ένα δύσκολο περιβάλλον. Το 1944 η Αθήνα ήταν πόλη γεμάτη φόβο και ένταση. Από τη μία υπήρχαν οι κατοχικές δυνάμεις, τα Τάγματα Ασφαλείας, οι καταδότες και τα μπλόκα. Από την άλλη, το ΕΑΜ είχε τεράστια επιρροή στις λαϊκές συνοικίες και στους νέους μέσω της ΕΠΟΝ. Οι μη ΕΑΜικές οργανώσεις προσπαθούσαν να επιβιώσουν πολιτικά και οργανωτικά, συχνά με περιορισμένη μαζικότητα και με σαφή αγωνία για την επόμενη ημέρα.
Η ΕΔΕΕ πρόβαλλε λόγο εθνικό, δημοκρατικό και αντικομμουνιστικό. Η λέξη «Δημοκρατική» στο όνομά της παρέπεμπε στην παράδοση του ΕΔΕΣ, που αρχικά είχε αντιμοναρχικό και δημοκρατικό προσανατολισμό. Όμως στην πράξη, όσο πλησίαζε η Απελευθέρωση και όσο βάθαινε η σύγκρουση με το ΕΑΜ, ο αντικομμουνιστικός χαρακτήρας γινόταν όλο και πιο έντονος. Η ΕΔΕΕ δεν ήταν απλώς νεολαία αντίστασης κατά του κατακτητή. Ήταν και νεολαία αντιπαράθεσης προς την ΕΠΟΝ και το ΕΑΜικό κίνημα.
Η προπαγάνδα της εποχής δείχνει πόσο οξυμένη ήταν αυτή η σύγκρουση. Η ΕΠΟΝ αντιμετώπιζε οργανώσεις όπως η ΕΔΕΕ ως «ζερβικές» ή αντιδραστικές, δηλαδή ως εργαλεία του αντιΕΑΜικού στρατοπέδου. Από την άλλη, οι οργανώσεις του ΕΔΕΣ έβλεπαν την ΕΠΟΝ ως μηχανισμό στρατολόγησης της νεολαίας στον κομμουνισμό. Έτσι, ο αγώνας για τη νεολαία έγινε μικρογραφία του ευρύτερου αγώνα για την κοινωνία. Δεν ήταν απλώς ποιος θα κολλήσει περισσότερες προκηρύξεις. Ήταν ποιος θα δώσει νόημα στην απελευθέρωση.
Τα στοιχεία για την ΕΔΕΕ είναι πολύ πιο περιορισμένα σε σχέση με την ΕΠΟΝ. Δεν είχε την ίδια μαζικότητα, δεν άφησε το ίδιο ισχυρό πολιτιστικό και οργανωτικό αποτύπωμα και δεν έγινε σύμβολο ολόκληρης γενιάς. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ήταν ασήμαντη. Η ύπαρξή της δείχνει ότι ο χώρος του ΕΔΕΣ επιδίωκε να αποκτήσει κοινωνική συνέχεια και πέρα από τα ένοπλα τμήματα. Ήθελε νέους, έντυπα, σύμβολα, συλλογική ταυτότητα. Ήθελε να δείξει ότι δεν ήταν μόνο ο Ζέρβας και οι αντάρτες της Ηπείρου, αλλά και ένα πολιτικό ρεύμα μέσα στις πόλεις.
Μετά την Απελευθέρωση, η ΕΔΕΕ εντάχθηκε στο κλίμα της πολιτικής πόλωσης που οδήγησε στα Δεκεμβριανά και στη μεταβατική περίοδο του 1945. Η δράση της μέχρι τον Μάρτιο του 1945 δείχνει ακριβώς αυτή τη μεταβατική φύση: από την Κατοχή στην πρώτη μεταπολεμική σύγκρουση. Η νεολαία του ΕΔΕΣ δεν είχε πλέον να αντιμετωπίσει μόνο τον κατακτητή, αλλά κυρίως το ζήτημα της θέσης της μέσα σε μια Ελλάδα όπου η αντιπαράθεση Αριστεράς και αντικομμουνιστικού χώρου γινόταν κεντρική.
Η ιστορία της ΕΔΕΕ είναι μικρή, αλλά αποκαλυπτική. Δεν έχει το βάρος των μεγάλων αντάρτικων οργανώσεων ούτε τη δραματικότητα των μαχών στα βουνά. Έχει όμως αξία γιατί φωτίζει τον πόλεμο των ιδεών μέσα στη νεολαία. Δείχνει ότι κάθε παράταξη ήθελε να κερδίσει όχι μόνο έδαφος, όπλα και συμμάχους, αλλά και τη φαντασία των νέων ανθρώπων. Σε αυτή τη μάχη, η ΕΠΟΝ ήταν ο μεγάλος παίκτης. Η ΕΔΕΕ ήταν η μικρότερη, αντίπαλη φωνή του ΕΔΕΣ.
Σήμερα, η Εθνική Δημοκρατική Ένωση Ελληνοπαίδων θυμίζει ότι η Αντίσταση δεν ήταν μόνο ένοπλη και δεν ήταν μόνο υπόθεση ενηλίκων. Ήταν και σύγκρουση για το ποια γενιά θα κληρονομούσε την απελευθερωμένη Ελλάδα. Η ΕΔΕΕ προσπάθησε να οργανώσει τη νεολαία γύρω από τον δημοκρατικό, εθνικό και αντιΕΑΜικό χώρο του ΕΔΕΣ. Δεν έγινε μαζικό κίνημα. Έμεινε όμως ως ένα μικρό αλλά χαρακτηριστικό κομμάτι του πολύχρωμου και βαθιά διχασμένου κόσμου της ελληνικής Αντίστασης.