Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940, ο Benito Mussolini υποδέχτηκε τον Adolf Hitler στον σιδηροδρομικό σταθμό της Φλωρεντίας. Είχε ήδη μια σημαντική είδηση: ο ιταλικός στρατός είχε επιτεθεί στην Ελλάδα από την Αλβανία. Η Ρώμη περίμενε μια γρήγορη νίκη. Αντί γι’ αυτό, ακολούθησαν μήνες σκληρών μαχών και μια ελληνική αντεπίθεση που μετέφερε τον πόλεμο στο αλβανικό έδαφος. Η αποτυχία δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα κακοτυχίας, αλλά λανθασμένων εκτιμήσεων και ανεπαρκούς προετοιμασίας.
Μια νίκη για το γόητρο της Ιταλίας
Το φθινόπωρο του 1940, οι γερμανικές επιτυχίες είχαν αφήσει τον Mussolini στη σκιά του συμμάχου του. Η είσοδος γερμανικών στρατευμάτων στη Ρουμανία, χωρίς τη συνεννόηση που επιθυμούσε, ενίσχυσε την ενόχλησή του. Ήθελε μια δική του επιτυχία, που θα αποδείκνυε τη δύναμη της Ιταλίας. Η κατεχόμενη Αλβανία πρόσφερε το ορμητήριο, ενώ η Ελλάδα εντασσόταν στις ιταλικές φιλοδοξίες για επιρροή στη Μεσόγειο. Ο ανταγωνισμός με τον Hitler έκανε την επίθεση πιο επείγουσα.
Η απόφαση προηγήθηκε της προετοιμασίας
Στη σύσκεψη της 15ης Οκτωβρίου στη Ρώμη, συζητήθηκαν οι ανάγκες της επιχείρησης και ο κίνδυνος των βροχών. Οι επιφυλάξεις, όμως, δεν σταμάτησαν την επίθεση. Περίπου 80.000 έως 90.000 άνδρες προορίζονταν για την αρχική εισβολή. Το σχέδιο προέβλεπε γρήγορη επιτυχία στην Ήπειρο, αλλά η συνέχεια εξαρτιόταν από ενισχύσεις, εφόδια και κάμψη της ελληνικής αντίστασης. Οι προσδοκίες είχαν πάρει τη θέση των εξασφαλισμένων προϋποθέσεων. Παράλληλα, δεν υπήρχε κοινό επιχειρησιακό σχέδιο με τη Γερμανία.
Η υποτίμηση της ελληνικής αντίστασης
Η ιταλική ηγεσία έδωσε υπερβολικό βάρος σε αισιόδοξες πολιτικές εκτιμήσεις. Πίστευε ότι οι εσωτερικές διαιρέσεις και η αντίθεση προς το καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά θα αποδυνάμωναν την άμυνα. Όμως, η δυσαρέσκεια απέναντι σε μια κυβέρνηση δεν σήμαινε αποδοχή μιας ξένης εισβολής. Επιπλέον, η Ελλάδα είχε προειδοποιητικά σημάδια. Ο τορπιλισμός της «Έλλης» στην Τήνο, στις 15 Αυγούστου, είχε ενισχύσει την ανησυχία, ενώ ελληνικές μονάδες μετακινούνταν ήδη προς τα σύνορα.
Το τελεσίγραφο και το «Όχι»
Περίπου στις τρεις τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, ο Ιταλός πρεσβευτής Emanuele Grazzi παρέδωσε στον Μεταξά τελεσίγραφο που απαιτούσε την κατάληψη απροσδιόριστων στρατηγικών σημείων. Η προθεσμία ήταν μόλις τρεις ώρες. Σύμφωνα με τη μεταγενέστερη αφήγηση του Grazzi, ο Μεταξάς απάντησε ότι αυτό σήμαινε πόλεμο. Το «Όχι» έγινε το σύμβολο της άρνησης, ενώ την ίδια ημέρα διατάχθηκε γενική επιστράτευση. Ορισμένες μονάδες των συνόρων βρίσκονταν ήδη στις θέσεις τους.
Βουνά, βροχές και ανεπαρκής ανεφοδιασμός
Οι Ιταλοί συνάντησαν οργανωμένη άμυνα κοντά στο Καλπάκι. Παράλληλα, οι βροχές, οι στενοί δρόμοι και τα φουσκωμένα ποτάμια δυσκόλευαν την προώθηση και περιόριζαν την αεροπορική υποστήριξη. Τα εφόδια έφταναν κυρίως από το Δυρράχιο και τον Αυλώνα, αλλά η μεταφορά τους στο μέτωπο παρέμενε δύσκολη. Η Ρώμη γνώριζε τον εποχικό κίνδυνο. Το λάθος δεν ήταν ότι ήρθε η κακοκαιρία, αλλά ότι η επίθεση άρχισε χωρίς επαρκείς λύσεις για τις συνέπειές της.
Η μεραρχία που προχώρησε χωρίς ασφαλή στήριξη
Η επίλεκτη ορεινή μεραρχία Julia κινήθηκε προς το Μέτσοβο, με στόχο να διακόψει τις επικοινωνίες ανάμεσα στις ελληνικές δυνάμεις της Ηπείρου και της Δυτικής Μακεδονίας. Όσο προχωρούσε, όμως, τόσο δυσκόλευε ο ανεφοδιασμός της και εκτίθεντο τα πλευρά της. Το Απόσπασμα Πίνδου του Κωνσταντίνου Δαβάκη κέρδισε χρόνο για την άφιξη ενισχύσεων. Οι ελληνικές αντεπιθέσεις ανάγκασαν τη μεραρχία να υποχωρήσει στις αρχές Νοεμβρίου. Η εκπαίδευση των στρατιωτών δεν μπορούσε να καλύψει τα κενά του σχεδίου.
Η ελληνική αντεπίθεση και ο βαρύς χειμώνας
Η κύρια ελληνική αντεπίθεση άρχισε στις 14 Νοεμβρίου. Στις 22 Νοεμβρίου καταλήφθηκε η Κορυτσά και, μέχρι το τέλος του έτους, σημαντικό τμήμα της νότιας Αλβανίας βρισκόταν υπό ελληνικό έλεγχο. Ο χειμώνας ταλαιπώρησε και τους δύο στρατούς. Χιόνι, λάσπη και κρυοπαγήματα έβγαζαν άνδρες εκτός μάχης. Ζώα μεταφοράς και άμαχοι, ανάμεσά τους οι γυναίκες της Πίνδου, συνέβαλαν στον ανεφοδιασμό μέσα από δύσβατα μονοπάτια.
Η δεύτερη προσπάθεια δεν έφερε τη νίκη
Τον Μάρτιο του 1941, η Ιταλία είχε συγκεντρώσει περίπου 28 μεραρχίες στην Αλβανία. Ο Mussolini πήγε προσωπικά στο μέτωπο, επιδιώκοντας επιτυχία πριν από τη γερμανική επέμβαση. Η επίθεση της 9ης Μαρτίου χτύπησε προετοιμασμένες ελληνικές θέσεις, μεταξύ τους το ύψωμα 731, χωρίς αποφασιστική διάσπαση. Στις 6 Απριλίου επιτέθηκε η Γερμανία και στις 27 Απριλίου γερμανικά στρατεύματα μπήκαν στην Αθήνα. Η Ελλάδα είχε αποκρούσει την ιταλική εισβολή, αλλά τελικά υπέκυψε στην ευρύτερη επίθεση του Άξονα.
Το βασικό δίδαγμα
Η αριθμητική και υλική υπεροχή δεν εξασφαλίζει νίκη χωρίς ρεαλιστικούς στόχους, αξιόπιστο ανεφοδιασμό και σωστή εκτίμηση του αντιπάλου. Η ελληνική προετοιμασία, κινητοποίηση και αντίσταση ανέτρεψαν τις ιταλικές προσδοκίες. Γνωρίζατε αυτές τις πλευρές της εκστρατείας; Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να αναζητήσετε περισσότερα σχετικά κείμενα στην ιστοσελίδα μας.