Γιατί η Ιταλία επιτέθηκε στην Ελλάδα στις 28 Οκτωβρίου 1940; Η επίσημη δικαιολογία ήταν ότι η ελληνική κυβέρνηση βοηθούσε τη Βρετανία. Πίσω όμως από το τελεσίγραφο κρυβόταν κάτι διαφορετικό: οι επεκτατικές φιλοδοξίες του Benito Mussolini και η ανάγκη του να αποδείξει ότι δεν ήταν ο μικρός εταίρος του Adolf Hitler. Η Ελλάδα έγινε στόχος ενός πολέμου που συνδεόταν τόσο με τη Μεσόγειο όσο και με τον ανταγωνισμό ανάμεσα στους δύο συμμάχους.
Η Μεσόγειος που ήθελε να ελέγξει
Ο Mussolini περιέγραφε τη Μεσόγειο ως φυλακή για την Ιταλία. Νησιά και περιοχές όπως η Κορσική, η Μάλτα, η Τυνησία και η Κύπρος αποτελούσαν, στη δική του αντίληψη, τα κάγκελά της. Ο έλεγχος της θάλασσας ήταν βασικό στοιχείο των φιλοδοξιών του. Η Ελλάδα βρισκόταν μέσα σε αυτόν τον σχεδιασμό: τα Δωδεκάνησα βρίσκονταν υπό ιταλική κατοχή από το 1912, ενώ το 1923 ο ίδιος είχε διατάξει τον βομβαρδισμό και την προσωρινή κατάληψη της Κέρκυρας.
Ένας σύμμαχος που τον άφηνε πίσω
Οι γερμανικές επιτυχίες μεγάλωναν την ανασφάλεια του Ιταλού δικτάτορα. Η προσάρτηση της Αυστρίας, η κατάληψη της Πράγας και η εισβολή στην Πολωνία έδειχναν ότι ο Hitler καθόριζε τις εξελίξεις, συχνά χωρίς ουσιαστική συνεννόηση μαζί του. Η Ιταλία μπήκε στον πόλεμο τον Ιούνιο του 1940, όταν η Γαλλία κατέρρεε, αλλά δεν απέκτησε κάποια εντυπωσιακή νίκη. Ο Mussolini ήθελε έναν «παράλληλο πόλεμο» στη Μεσόγειο, που θα αποδείκνυε την αυτονομία και τη δύναμη της χώρας του.
Η Ρουμανία έδωσε την αφορμή
Τον Οκτώβριο του 1940, γερμανικά στρατεύματα άρχισαν να φτάνουν στη Ρουμανία, επισήμως για την εκπαίδευση του στρατού της και στην πράξη για την προστασία των πολύτιμων πετρελαιοπηγών. Ο Mussolini δεν είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων. Στις 12 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών και γαμπρός του, Galeazzo Ciano, κατέγραψε την οργή του: αυτή τη φορά, ο Hitler θα μάθαινε από τις εφημερίδες ότι η Ιταλία είχε καταλάβει την Ελλάδα. Η Ρουμανία δεν δημιούργησε την επεκτατική πρόθεση· επιτάχυνε την απόφαση.
Οι διαβεβαιώσεις για έναν εύκολο πόλεμο
Στελέχη της ιταλικής διοίκησης στην Αλβανία και ο Ciano παρουσίαζαν την Ελλάδα ως εύκολο αντίπαλο. Υποστήριζαν ότι η ηγεσία της μπορούσε να επηρεαστεί και ότι ο στρατός δεν θα πολεμούσε αποφασιστικά. Ο διοικητής Sebastiano Visconti Prasca θεωρούσε επαρκείς τις διαθέσιμες δυνάμεις. Υπήρχαν αντιρρήσεις, όμως δεν ανέτρεψαν την απόφαση. Έτσι, η επίθεση οργανώθηκε βιαστικά, σε ορεινό έδαφος, με περιορισμένους δρόμους και τον χειμώνα να πλησιάζει.
Το τελεσίγραφο και το πραγματικό «Όχι»
Ο Ιωάννης Μεταξάς προσπαθούσε να διατηρήσει την ουδετερότητα, αποφεύγοντας κάθε αφορμή για επίθεση. Στις τρεις τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, ο Ιταλός πρέσβης Emanuele Grazzi τού παρέδωσε το τελεσίγραφο: η Ελλάδα έπρεπε να επιτρέψει την κατάληψη απροσδιόριστων στρατηγικών σημείων μέχρι τις έξι. Η απάντηση του Μεταξά αποδίδεται ως «Λοιπόν, έχουμε πόλεμο». Το «Όχι» συμπύκνωσε την άρνηση, χωρίς να αποτελεί την κατά λέξη απάντησή του. Οι πρώτες ιταλικές μονάδες πέρασαν τα σύνορα πριν λήξει η προθεσμία.
Όταν η αντίσταση ανέτρεψε τους υπολογισμούς
Οι εισβολείς συνάντησαν βροχές, λάσπη, δύσβατα βουνά και αποφασιστική αντίσταση. Στην Πίνδο, η μεραρχία αλπινιστών Julia υπέστη σοβαρά πλήγματα. Στις 14 Νοεμβρίου ξεκίνησε η ελληνική αντεπίθεση, που μετέφερε τον πόλεμο στη νότια Αλβανία. Η Κορυτσά καταλήφθηκε στις 22 Νοεμβρίου και ακολούθησαν οι Άγιοι Σαράντα και το Αργυρόκαστρο. Στρατιώτες, μεταγωγικά ζώα και γυναίκες που μετέφεραν εφόδια στις ορεινές διαδρομές στήριξαν μια προσπάθεια που η Ρώμη είχε υποτιμήσει.
Η εξάρτηση που έγινε μεγαλύτερη
Η εισβολή έφερε βρετανικές δυνάμεις στην Ελλάδα, ενισχύοντας τη γερμανική ανησυχία για τις ρουμανικές πετρελαιοπηγές. Στις 6 Απριλίου 1941, η Γερμανία επιτέθηκε στην Ελλάδα και τη Γιουγκοσλαβία. Η Αθήνα έπεσε στις 27 Απριλίου και ακολούθησε η κατάληψη της Κρήτης. Ο ισχυρισμός ότι η βαλκανική εκστρατεία κόστισε στον Hitler τη Μόσχα παραμένει αντικείμενο ιστορικής διαφωνίας. Το σαφές αποτέλεσμα ήταν άλλο: ο Mussolini χρειάστηκε τη Γερμανία για να ολοκληρώσει τον πόλεμο που είχε ξεκινήσει μόνος του.
Πίσω από την απόφαση
Η επίθεση δεν εξηγείται μόνο από πληγωμένο εγωισμό. Προέκυψε από παλιές εδαφικές βλέψεις, ανταγωνισμό με τη Γερμανία και λανθασμένες εκτιμήσεις για την ελληνική αντίσταση. Η οργή έδωσε το χρονοδιάγραμμα σε μια ήδη υπάρχουσα φιλοδοξία. Αντί να εξασφαλίσει ισοτιμία με τον Hitler, ο Mussolini έκανε την εξάρτησή του ακόμη πιο φανερή.
Γνωρίζατε αυτή την πλευρά της 28ης Οκτωβρίου; Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε ή να περιηγηθείτε στην ιστοσελίδα για περισσότερα σχετικά κείμενα.