Η Ρήλος – Αυλών – Νήσοι, γνωστή με τα αρχικά ΡΑΝ, ήταν μια ελληνική αντιστασιακή οργάνωση που έδρασε κατά την περίοδο της Κατοχής. Στην ιστοριογραφία αναφέρεται συχνά ως μία από τις κυριότερες αντικομμουνιστικές αντιστασιακές οργανώσεις πόλης. Η δράση της συνδέθηκε κυρίως με τον αστικό, μη εαμικό χώρο της Αθήνας και με τις πολιτικές συγκρούσεις που άρχισαν να διαμορφώνονται ήδη πριν από την Απελευθέρωση.
Η ΡΑΝ ξεκίνησε ως αντιμοναρχική οργάνωση, υπό την ηγεσία του στρατηγού Κωνσταντίνου Βεντήρη. Αυτό έχει ενδιαφέρον, γιατί δείχνει πως οι πολιτικές ταυτότητες της Κατοχής δεν ήταν πάντα σταθερές. Μια οργάνωση μπορούσε να ξεκινήσει από αντιμοναρχική αφετηρία και σταδιακά να μετατοπιστεί, ανάλογα με τις πιέσεις, τις επαφές και τις διεθνείς ισορροπίες. Στην περίπτωση της ΡΑΝ, καθοριστικό ρόλο φαίνεται ότι έπαιξαν οι προτροπές του πολιτικού Γεωργίου Βεντήρη, αδελφού του στρατηγού, αλλά και η στάση βρετανικών κύκλων της Μέσης Ανατολής.
Σταδιακά, η ΡΑΝ επιχείρησε να εμφανιστεί προς τις υπηρεσίες του Καΐρου ως οργάνωση χωρίς πολιτικές επιδιώξεις, ενώ στο εσωτερικό της χώρας εξακολουθούσε για ένα διάστημα να χαρακτηρίζει ξένο τον θεσμό της βασιλείας. Ωστόσο, μέχρι το καλοκαίρι του 1944 η στάση της είχε μεταβληθεί αρκετά, ώστε να υποστηρίζει την επιστροφή του βασιλιά σε επερχόμενο δημοψήφισμα. Αυτή η μετατόπιση αντανακλά τη ρευστότητα της περιόδου και την πίεση που ασκούσε ο βρετανικός παράγοντας στις μη εαμικές οργανώσεις.
Η οργάνωση είχε επίσης αλυτρωτικό χαρακτήρα, με στόχο την επέκταση της Ελλάδας. Αυτό την τοποθετούσε σε έναν εθνικό και αντικομμουνιστικό χώρο, ο οποίος έβλεπε την Αντίσταση όχι μόνο ως αγώνα απελευθέρωσης από τον κατακτητή, αλλά και ως προετοιμασία για τη μεταπολεμική μορφή του ελληνικού κράτους. Η ΡΑΝ, όπως και άλλες οργανώσεις του μη εαμικού χώρου, ανησυχούσε για την αυξανόμενη ισχύ του ΕΑΜ και του ΚΚΕ στην κατεχόμενη Ελλάδα.
Γνωστό μέλος της ΡΑΝ υπήρξε ο Κίτσος Μαλτέζος, μια εμβληματική μορφή της φοιτητικής αντικομμουνιστικής νεολαίας της εποχής. Τα μέλη της ΡΑΝ στα πανεπιστήμια συμμετείχαν στον Εθνικό Σύνδεσμο Ανωτάτων Σχολών, τον ΕΣΑΣ. Αυτό δείχνει ότι η οργάνωση είχε παρουσία σε κύκλους φοιτητών και νέων της Αθήνας, ιδιαίτερα σε χώρους όπου υπήρχε αντιπαράθεση με την εαμική επιρροή.
Ένα σημαντικό επεισόδιο στην ιστορία της ΡΑΝ ήταν η συμμετοχή της στις συνομιλίες που συνδέθηκαν με τον Νεοζηλανδό Ντον Στοτ, σύνδεσμο των βρετανικών υπηρεσιών στην Ελλάδα. Στις 4 Νοεμβρίου 1943, η ΡΑΝ υπέγραψε μαζί με άλλες οργανώσεις συμφωνία που τις έθετε υπό τις διαταγές του Γενικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής για την εκτέλεση αντιστασιακών πράξεων. Η συμφωνία αυτή είχε έντονο αντιεαμικό υπαινιγμό και εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο των βρετανικών προσπαθειών να οργανώσουν και να ελέγξουν μη εαμικές δυνάμεις στην κατεχόμενη Ελλάδα.
Προς την Απελευθέρωση, ο Κωνσταντίνος Βεντήρης μετέβη στη Μέση Ανατολή για να λάβει μέρος στο Συνέδριο του Λιβάνου και στη συνέχεια έγινε αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού του Ελληνικού Στρατού Μέσης Ανατολής. Η ηγεσία της ΡΑΝ στην Αθήνα πέρασε στον υποστράτηγο της Χωροφυλακής Παναγιώτη Σπηλιωτόπουλο, ο οποίος είχε υπηρετήσει στην κυβέρνηση Τσολάκογλου. Η παρουσία του στην ηγεσία προκάλεσε έντονες κατηγορίες από τον εαμικό χώρο, που τον χαρακτήριζε συνεργάτη των κατοχικών μηχανισμών.
Στο τέλος της Κατοχής, ο Σπηλιωτόπουλος συγκρότησε τρία συντάγματα από μέλη μη εαμικών οργανώσεων. Το ένα περιλάμβανε μέλη της Οργάνωσης Χ και της Εθνικής Δράσης, άλλο συγκροτήθηκε από μέλη του ΕΔΕΣ Αθηνών και της ΠΕΑΝ, ενώ το τρίτο από μέλη της ΡΑΝ, του Εθνικού Κομιτάτου, της Αγωνιζόμενης Ελλάδας, του ΕΣΑΣ και της Ιερής Ταξιαρχίας. Αυτή η εξέλιξη δείχνει πως οι μη εαμικές οργανώσεις της Αθήνας άρχισαν να συγκροτούνται στρατιωτικά για την επόμενη ημέρα, όχι μόνο απέναντι στον κατακτητή, αλλά και απέναντι στο ΕΑΜ.
Η ΡΑΝ είχε θύματα κατά την Κατοχή και στα Δεκεμβριανά. Ο Κίτσος Μαλτέζος εκτελέστηκε από την ΟΠΛΑ, ενώ σύμφωνα με τις σχετικές αναφορές δεκάδες μέλη της οργάνωσης σκοτώθηκαν από την ΟΠΛΑ ή τον ΕΛΑΣ στα Δεκεμβριανά. Η οργάνωση, επομένως, βρέθηκε στο κέντρο της σύγκρουσης ανάμεσα στον εαμικό και τον αντιεαμικό χώρο της πρωτεύουσας.
Η ιστορία της ΡΑΝ είναι χαρακτηριστική της πολιτικοποίησης της Αντίστασης. Δεν πρόκειται απλώς για μια οργάνωση που δρούσε εναντίον των κατακτητών. Ήταν μέρος ενός ευρύτερου αστικού, αντικομμουνιστικού και τελικά φιλοκυβερνητικού χώρου που προετοιμαζόταν για τη σύγκρουση εξουσίας μετά την Απελευθέρωση. Η πορεία της από τον αντιμοναρχισμό σε πιο φιλοβασιλική στάση δείχνει τη δύναμη των πολιτικών ανακατατάξεων της εποχής.
Η Ρήλος – Αυλών – Νήσοι φωτίζει μια δύσκολη πλευρά της Κατοχής: την ύπαρξη αντιστασιακών οργανώσεων που είχαν πραγματικό αντικατοχικό χαρακτήρα, αλλά ταυτόχρονα όριζαν τον κομμουνισμό ως βασικό εσωτερικό αντίπαλο. Γι’ αυτό και η μνήμη τους παραμένει φορτισμένη. Η ΡΑΝ ανήκει σε εκείνες τις οργανώσεις που δεν μπορούν να κατανοηθούν χωρίς το διπλό πλαίσιο της εποχής: τον αγώνα κατά του Άξονα και την παράλληλη προετοιμασία της ελληνικής εμφύλιας σύγκρουσης.